Accueil > Mots-clés > familles botaniques (selon AGP IV & PPG I)

familles botaniques (selon AGP IV & PPG I) : classement par ordres

Classification phylogénétique botanique des angiospermes (plantes « à fleurs ») et Classification des ptéridophytes (lycophytes et fougères)

L’observation des organes de reproduction est à la base de la classification « classique ». Pendant longtemps, la recherche n’a que peu modifié celle-ci, aboutissement des connaissances botaniques. L’apport récent des techniques d’études de l’ADN (lui-même n’est connu que depuis quelques décennies) a bouleversé la cladistique [1] et amené de passionnantes remises en cause de la classification du vivant. Une autre page recense toujours l’ancienne classification des familles dont l’utilisation est encore très répandue.

Sur l’Angiosperms Phylogeny Group III (édition 2009), voir la Classification_APG III sur Wikipédia anglophone.

Les familles botaniques de l’Europe occidentale sont souvent moins diversifiées que les mêmes familles présentes dans le reste de l’Hémisphère Nord.

Les glaciations ont plusieurs fois repoussé les plantes vers le Sud dans des espaces refuges assez réduits. Les reconquêtes entre les périodes glaciaires se font donc à partir d’un patrimoine appauvri, au contraire des régions de l’Amérique du Nord et de l’Asie du Nord-Est dont l’arrière pays immense et très varié a été moins couvert par les glaces. Aussi, ces régions ont pu mieux préserver et diversifier leurs espèces. De même pour les espèces communes à ces zones et à l’Europe occidentale, la diversité génétique a pu y être mieux préservée.

Une quatrième version de la classification est depuis parue et suivie ici, l’APG IV (2016) :
Wikipédia francophone
Wikipédia anglophone

Sur le PPG I (2016) du Pteridophyte Phylogeny Group, voir : https://fr.wikipedia.org/wiki/Pteridophyte_Phylogeny_Group

Le Pteridophyte Phylogeny Group, ou PPG, est un groupe international informel de botanistes systématiciens qui collaborent pour établir un consensus sur la classification des ptéridophytes (lycophytes et fougères) qui reflète les connaissances sur les relations entre les plantes découvertes par des études phylogénétiques. En 2016, le groupe a publié une classification des ptéridophytes existants, appelée « PPG I ». L’article comptait 94 auteurs (26 principaux et 68 supplémentaires). [consulté en décembre 2021]

et sa source : https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/jse.12229


Acorales

❦  Acoraceae
acore (Acorus calamus)

Alismatales

❦  Araceae
arum d’Italie (Arum italicum)
calla des marais (Calla palustris)
gouet tacheté (Arum maculatum)

❦  Alismataceae
sagittaire (Sagittaria sagittifolia)
plantain d’eau (Alisma plantago-aquatica)

❦  Butomaceae
butome (Butomus umbellatus)

❦  Hydrocharitaceae
aloès d’eau (Stratiotes aloides)
morène des grenouilles (Hydrocharis morsus-ranae)

❦  Potamogetonaceae
potamot nageant (Potamogeton natans)

Apiales

❦  Araliaceae
écuelle d’eau (Hydrocotyle vulgaris)
ginseng (Panax ginseng)
éleuthérocoque (Eleutherococcus senticosus)
lierre (Hedera helix)

❦  Apiaceae
fenouil (Foeniculum vulgare)
carvi (Carum carvi)
cerfeuil (Anthriscus cerefolium)
fenouil à bulbe (Foeniculum vulgare dulce)
anthrisque sauvage (Anthriscus sylvestris)
[...]

Aquifoliales

❦  Aquifoliaceae
houx (Ilex aquifolium)
houx verticillé (Ilex verticillata)

Asparagales

❦  Orchidaceae
ophrys mouche (Ophrys insectifera)
épipactis des marais (Epipactis palustris)
listère à feuilles ovales (Listera ovata)
orchis pyramidal (Anacamptis pyramidalis)
platanthère à fleurs vertes (Platanthera chlorantha)
[...]

❦  Iridaceae
iris faux-acore (Iris pseudoacorus)
crocus de Tommasini (Crocus tommasinianus)
iris de Sibérie (Iris sibirica)
iris gigot (Iris foetidissima)
crocus d’automne (Crocus speciosus)
[...]

❦  Asparagaceae
dame d’onze heures (Ornithogalum umbellatum)
asperge (Asparagus officinalis)
muscari à toupet (Muscari comosum)
muscari à grappe (Muscari neglectum)

❦  Amaryllidaceae
poireau (Allium porrum)
ail (Allium sativum)
ciboulette (Allium schoenoprasum)
perce-neige (Galanthus nivalis)
ail rocambole (Allium sativum ophioscorodon)
[...]

❦  Asparagaceae Scilloideae
jacinthe hispanica (Hyacinthoides non-scripta hispanica)
scille (Scilla siberica)
jacinthe des bois (Hyacinthoides non-scripta)

❦  Asparagaceae Nolinoideae
sceau de Salomon multiflore (Polygonatum multiflorum)
fragon petit-houx (Ruscus aculeatus)
sceau de Salomon odorant (Polygonatum odoratum)
sceau de Salomon à feuilles verticillées (Polygonatum verticillatum)
muguet (Convallaria majalis)

❦  Asphodelaceae
hémérocalle fauve (Hemerocallis fulva)
asphodèle blanc (Asphodelus albus)

Asterales

❦  Campanulaceae
campanule des murailles (Campanula portenschlagiana)
campanule à feuilles rondes (Campanula rotundifolia)
campanule agglomérée (à bouquet) (Campanula glomerata)
campanule pyramidale (Campanula pyramidalis)
jasione des montagnes (Jasione montana)
[...]

❦  Menyanthaceae
nénufar, faux (Nymphoides peltata)
trèfle d’eau (Menyanthes trifoliata)

❦  Asteraceae
centaurée des montagnes (Centaurea montana)
laitue (Lactuca sativa)
laitue des murailles (Mycelis muralis)
matricaire camomille (Matricaria chamomilla)
verge d’or (Solidago virgaurea)
[...]

Boraginales

❦  Boraginaceae
phacélie (Phacelia tanacetifolia)
grémil officinal (Lithospermum officinale)
grémil diffus (Lithodora diffusa)
vipérine (Echium vulgare)
buglosse des champs (Anchusa arvensis)
[...]

Brassicales

❦  Tropaeolaceae
capucine (Tropaeolum majus)

❦  Resedaceae
réséda (Reseda lutea)
gaude (Reseda luteola)

❦  Brassicaceae
arabette, fausse (Arabidopsis thaliana)
drave printanière (Erophila verna)
chou-rave (Brassica oleracea gongylodes)
ibéris (Iberis sempervirens)
sisymbre officinal (Sisymbrium officinale)
[...]

Buxales

❦  Buxaceae
buis (Buxus sempervirens)

Caryophyllales

❦  Plumbaginaceae
dentelaire du Cap (Plumbago auriculata)

❦  Polygonaceae
patience crépue (Rumex crispus)
persicaire amphibie (Polygonum amphibium)
oseille (Rumex acetosa)
rumex élégant (Rumex pulcher)
oseille, petite (Rumex acetosella)
[...]

❦  Caryophyllaceae
oeillet des fleuristes (Dianthus caryophyllus)
gypsophile paniculé (Gypsophila paniculata)
nielle des blés (Agrostemma githago)
oeillet mignardise (Dianthus plumarius)
mouron des oiseaux (Stellaria media)
[...]

❦  Amaranthaceae
amarante queue-de-renard (Amaranthus caudatus)
poirée (Beta vulgaris cicla)
épinard (Spinacia oleracea)
betterave (Beta vulgaris)
épinard-fraise (Blitum virgatum)
[...]

❦  Aizoaceae
tétragone (Tetragonia tetragonoides)

❦  Portulacaceae
pourpier (Portulaca oleracea)

❦  Nyctaginaceae

Celastrales

❦  Celastraceae
parnassie des marais (Parnassia palustris)
fusain d’Europe (Euonymus europaeus)

Ceratophyllales

❦  Ceratophyllaceae
cornifle nageant (Ceratophyllum demersum)

Cornales

❦  Cornaceae
cornouiller blanc (Cornus alba)
cornouiller du Canada (Cornus canadensis)
cornouiller mâle (Cornus mas)
cornouiller sanguin (Cornus sanguinea)

❦  Hydrangeaceae
hortensia à feuilles de chêne (Hydrangea quercifolia)
hortensia grimpant (Hydrangea petiolaris)
hortensia (Hydrangea macrophylla)
hortensia aspera (Hydrangea aspera)
hortensia serrata (Hydrangea serrata)
[...]

Cucurbitales

❦  Cucurbitaceae
cornichon (Cucumis sativus)
potimarron (Cucurbita maxima var. potimarron)
bryone (Bryonia dioica)
melon (Cucumis melo)
concombre à confire (Melothria scabra)
[...]

Dipsacales

❦  Adoxaceae
sureau noir (Sambucus nigra)
viorne bodnantense (Viburnum × bodnantense)
sureau du Canada (Sambucus canadensis)
yèble (Sambucus ebulus)
viorne mancienne (Viburnum lantana)
[...]

❦  Caprifoliaceae
knautie des champs (Knautia arvensis)
weigéla (Weigela florida)
chèvrefeuille du Japon (Lonicera japonica)
valériane d’Alger (Fedia graciliflora)
chèvrefeuille des haies (Lonicera periclymenum)
[...]

Equisetales

❦  Equisetaceae
prêle des rivières (Equisetum fluviatile)
prêle des marais (Equisetum palustre)
prêle des champs (Equisetum arvense)

Ericales

❦  Balsaminaceae
balsamine des jardins (Impatiens balsamina)

❦  Polemoniaceae
polémoine bleue (Polemonium caeruleum)

❦  Primulaceae
primevère acaule (Primula vulgaris)
primevère officinale (Primula veris)
primevère élevée (Primula eliator)
primevère rose (Primula rosea)
lysimaque commune (Lysimachia vulgaris)
[...]

❦  Actinidiaceae
kiwi (Actinidia deliciosa)

❦  Clethraceae
clèthre à feuilles d’aulne (Clethra alnifolia)

❦  Ericaceae
leucothoe (Leucothoe axillaris)
bruyère d’hiver (Erica carnea)
canneberge (Vaccinium oxycoccos)
busserole (Arctostaphylos uva-ursi)
andromède (Andromeda polifolia)
[...]

❦  Theaceae

Fabales

❦  Fabaceae
vesce à épis (Vicia cracca)
lotier corniculé (Lotus corniculatus)
soja (Glycine max, Glycine soja)
haricot d’Espagne (Phaseolus coccineus)
sainfoin (Onobrychis viciifolia)
[...]

Fagales

❦  Fagaceae
chêne pubescent (Quercus pubescens)
chêne pédonculé (Quercus robur)
chêne rouvre/sessile (Quercus petraea)
châtaignier (Castanea sativa)
chêne des marais (Quercus palustris)
[...]

❦  Juglandaceae
noyer noir (Juglans nigra)
noyer (Juglans regia)

❦  Betulaceae
noisetier (Corylus avellana)
noisetier de Byzance (Corylus colurna)
charme (Carpinus betulus)
aulne glutineux (Alnus glutinosa)
aulne de Corse (Alnus cordata)
[...]

Garryales

❦  Garryaceae
aucuba (Aucuba japonica)

Gentianales

❦  Rubiaceae
aspérule odorante (Galium odoratum)
gardénia (Gardenia jasminoides)
garance des teinturiers (Rubia tinctorum)
caille-lait jaune (Galium verum)
garance voyageuse (Rubia peregrina)
[...]

❦  Gentianaceae
gentiane jaune (Gentiana lutea)
centaurée, petite (Centaurium erythraea)

❦  Apocynaceae
apocyne chanvrin (Apocynum cannabinum)
pervenche (Vinca minor)

Geraniales

❦  Geraniaceae
géranium mou (Geranium molle)
géranium des marais (Geranium palustre)
érodium à feuilles de ciguë (Erodium cicutarium)
géranium macrorrhizum (Geranium macrorrhizum)
herbe à Robert (Geranium robertianum)
[...]

Ginkgoales

❦  Ginkgoaceae
ginkgo (Ginkgo biloba)

Lamiales

❦  Oleaceae
jasmin d’hiver (Jasminum nudiflorum)
frêne (Fraxinus excelsior)
lilas (Syringa vulgaris)
jasmin officinal (Jasminum officinale)
troène (Ligustrum vulgare)
[...]

❦  Plantaginaceae
plantain, grand (Plantago major)
digitale (Digitalis purpurea)
plantain moyen (Plantago media)
véronique petit-chêne (Veronica chamaedrys)
linaire (Linaria vulgaris)
[...]

❦  Scrophulariaceae
bouillon blanc (Verbascum thapsus)
buddléia (Buddleja davidii)
buddléia à feuilles alternes (Buddleja alternifolia)
buddléia de Lindley (Buddleja lindleyana)
scrofulaire noueuse (Scrophularia nodosa)

❦  Lamiaceae
ballote fétide (Ballota nigra)
callicarpa (Callicarpa bodinieri)
épiaire des marais (Stachys palustris)
menthe aquatique (Mentha aquatica)
germandrée des bois (Teucrium scorodonia)
[...]

❦  Paulowniaceae
paulownia (Paulownia tomentosa)

❦  Lentibulariaceae
utriculaire commune (Utricularia vulgaris)

❦  Acanthaceae
acanthe (Acanthus mollis)

❦  Bignoniaceae
catalpa (Catalpa bignonioides)
bignone (Campsis grandiflora)

❦  Verbenaceae
verveine hastée (Verbena hastata)
verveine officinale (Verbena officinalis)
verveine des jardins (Verbena × hybrida)
lantana arbuste (Lantana camara)
verveine de Buenos Aires (Verbena bonariensis)
[...]

❦  Orobanchaceae

Laurales

❦  Lauraceae
laurier sauce (Laurus nobilis)

Liliales

❦  Colchicaceae
colchique d’automne (Colchicum multiflorum)

❦  Liliaceae
tulipe des bois (Tulipa sylvestris)
fritillaire impériale (Fritillaria imperialis)
tulipe humilis (Tulipa humilis)
lis (Lilium bulbiferum)
fritillaire pintade (Fritillaria meleagris)

Magnoliales

❦  Magnoliaceae
magnolia (Magnolia × soulangeana)
magnolia étoilé (Magnolia stellata)
magnolia à grandes fleurs (Magnolia grandiflora)
tulipier de Virginie (Liriodendron tulipifera)

Malpighiales

❦  Euphorbiaceae
euphorbe petit-cyprès (Euphorbia cyparissias)
ricin (Ricinus communis)
euphorbe des bois (Euphorbia amygdaloides)
euphorbe epithymoides (Euphorbia polychroma)
mercuriale vivace (Mercurialis perennis)
[...]

❦  Passifloraceae
passiflore (Passiflora incarnata)

❦  Salicaceae
saule marsault (Salix caprea)
peuplier blanc (Populus alba)
saule blanc (Salix alba)
saule pourpre (Salix purpurea)
tremble (Populus tremula)
[...]

❦  Violaceae
violette des marais (Viola palustris)
pensée sauvage (Viola tricolor)
violette odorante (Viola odorata)

❦  Linaceae
lin_ vivace (Linum bienne)
lin_ usuel (Linum usitatissimum)

❦  Hypericaceae
millepertuis à grandes fleurs (Hypericum calycinum)
millepertuis perforé (Hypericum perforatum)

Malvales

❦  Malvaceae
hibiscus de Syrie (althaea) (Hibiscus syriacus)
gombo (Abelmoschus esculentum)
mauve sylvestre (Malva sylvestris)
tilleul à petites feuilles (Tilia cordata)
lavatère (Lavatera trimestris)
[...]

❦  Thymelaeaceae
daphné (bois-gentil) (Daphne mezereum)

❦  Cistaceae
hélianthème commun (Helianthemum nummularium)

Myrtales

❦  Lythraceae
salicaire (Lythrum salicaria)

❦  Onagraceae
circée de Lutèce (Circaea lutetiana)
épilobe hérissé (Epilobium hirsutum)
onagre à grandes fleurs (Oenothera glazioviana)
épilobe en épi (Epilobium angustifolium)
gaura (Oenothera lindheimeri)
[...]

Nymphaeales

❦  Nymphaeaceae
nénufar blanc (Nymphaea alba)
nénufar jaune (Nuphar lutea)

Oxalidales

❦  Oxalidaceae
oxalis petite oseille (Oxalis acetosella)

Pinales

❦  Cupressaceae
thuya (Thuja plicata)
cyprès de Leyland (Cuprocyparis leylandii)
genévrier (Juniperus communis)
cyprès (Cupressus sempervirens)

❦  Taxaceae
if (Taxus baccata)

❦  Pinaceae
épicéa (Picea abies)
mélèze (Larix decidua)
sapin pectiné (Abies alba)
pin sylvestre (Pinus sylvestris)

Piperales

❦  Aristolochiaceae

Poales

❦  Typhaceae
massette à feuilles larges (Typha latifolia)
massette à feuilles étroites (Typha angustifolia)
rubanier dressé (Sparganium erectum)

❦  Juncaceae
jonc épars (Juncus effusus)
jonc glauque (Juncus inflexus)

❦  Cyperaceae
laiche des rives (Carex riparia)
laiche faux-souchet (Carex pseudocyperus)
linaigrette à feuilles étroites (Eriophorum angustifolium)
jonc des tonneliers (Schoenoplectus lacustris)
scirpe des marais (Eleocharis palustris)
[...]

❦  Poaceae
fétuque élevée (Festuca arundinacea)
herbe aux écouvillons (Cenchrus alopecuroides)
bambou ( bambous : plusieurs genres et espèces)
amourette annuelle (Briza maxima)
maïs (Zea_ mays)
[...]

Polypodiales

❦  Cystopteridaceae
polypode dryoptère (Gymnocarpium dryopteris)
capillaire blanc (Cystopteris fragilis)
polypode de Robert (Gymnocarpium robertianum)

❦  Aspleniaceae
asplénium noir (Asplenium adiantum-nigrum)
capillaire des murailles (Asplenium trichomanes)
scolopendre (Asplenium scolopendrium)
doradille du Nord (Asplenium septentrionale)
rue des murailles (Asplenium ruta-muraria)
[...]

❦  Woodsiaceae
❦  Athyriaceae
fougère femelle (Athyrium filix-femina)

❦  Dryopteridaceae
fougère mâle (Dryopteris filix-mas)
polypode commun (Polypodium vulgare)
dryoptéris de la Chartreuse (Dryopteris carthusiana)
dryoptéris voisin (Dryopteris affinis)
polypode intermédiaire (Polypodium interjectum)
[...]

❦  Thelypteridaceae
oréoptéris (Oreopteris limbosperma)
phégoptéris vulgaire (Phegopteris connectilis)
fougère des marais (Thelypteris palustris)

❦  Blechnaceae
blechne (Struthiopteris spicant)

❦  Dennstaedtiaceae
fougère aigle (Pteridium aquilinum)

Proteales

❦  Platanaceae
platane commun (Platanus × hispanica)

Ranunculales

❦  Papaveraceae
pavot de Californie (Eschscholzia californica)
coquelicot argèmone (Papaver argemone)
chélidoine (Chelidonium majus)
coquelicot (Papaver rhoeas)
pavot d’Orient (Papaver orientale)
[...]

❦  Berberidaceae
mahonia (Berberis aquifolium)
épine-vinette (Berberis vulgaris)
épimède (Epimedium pinnatum)

❦  Ranunculaceae
douve, petite (Ranunculus flammula)
aconit napel (Aconitum napellus)
douve, grande (Ranunculus lingua)
ancolie (Aquilegia vulgaris)
renoncule âcre (Ranunculus acris)
[...]

Rosales

❦  Rosaceae
pommier (Malus domestica)
ronce bleue (Rubus caesius)
framboisier (Rubus idaeus)
potentille blanche (Potentilla alba)
amélanchier (Amelanchier canadensis)
[...]

❦  Elaeagnaceae
olivier de Bohème (Elaeagnus angustifolia)
argousier (Hippophae rhamnoides)

❦  Rhamnaceae
nerprun purgatif (Rhamnus cathartica)
céanothe (Ceanothus × delilianus)
bourdaine (Frangula dodonei)

❦  Ulmaceae
orme champêtre (Ulmus minor)
orme lisse (Ulmus laevis)
orme de montagne (Ulmus glabra)

❦  Cannabaceae
houblon (Humulus lupulus)
chanvre (Cannabis sativa)

❦  Urticaceae
ortie (Urtica dioica)
pariétaire de Judée (Parietaria judaica)
ortie brulante (Urtica urens)

Salviniales

❦  Salviniaceae
azolle fausse-fougère (Azolla filiculoides)

Santalales

❦  Santalaceae
gui_ (Viscum album)

Sapindales

❦  Anacardiaceae
sumac amarante (Rhus typhina)
sumac des corroyeurs (Rhus coriaria)
arbre à perruques (Rhus coggygria)

❦  Sapindaceae
érable sycomore (Acer pseudoplatanus)
marronnier (Aesculus hippocastaneum)
érable champêtre (Acer campestre)
érable plane (Acer platanoides)

❦  Rutaceae
rue officinale (Ruta graveolens)

❦  Simaroubaceae
ailante (Ailanthus altissima)

Saxifragales

❦  Paeoniaceae
pivoine (Paeonia lactiflora)

❦  Hamamelidaceae
hamamélis de Virginie (Hamamelis virginiana)
hamamélis mou (Hamamelis mollis)

❦  Grossulariaceae
groseillier à fleurs (Ribes sanguineum)
groseillier (Ribes rubrum)
cassissier (Ribes nigrum)
groseillier à maquereau (Ribes uva-crispa)
casseillier (Ribes × nidigrolaria)

❦  Saxifragaceae
deutzia (Deutzia gracilis)
heuchère (désespoir du peintre) (Heuchera americana)
bergénia (Bergenia crassifolia)
saxifrage granulé (Saxifraga granulata)
perce-pierre (Saxifraga tridactylites)

❦  Crassulaceae
joubarbe toile d’araignée (Sempervivum arachnoideum)
joubarbe à grandes fleurs (Sempervivum grandiflorum)
orpin spurium (Sedum spurium)
orpin (grand) (Sedum telephium)
joubarbe des montagnes (Sempervivum montanum)
[...]

❦  Haloragaceae
myriophylle à épis (Myriophyllum spicatum)

Solanales

❦  Convolvulaceae
liseron des haies (Calystegia sepium)
patate douce (Ipomoea batatas)
liseron des champs (Convolvulus arvensis)
volubilis (Ipomoea purpurea)

❦  Solanaceae
tomatillo (Physalis ixocarpa)
poivron (Capsicum annuum)
morelle douce-amère (Solanum dulcamara)
piment (Capsicum annuum)
physalis (Physalis alkekengi)
[...]

Vitales

❦  Vitaceae
vigne vierge (Ampelopsis brevipedunculata)
vigne (Vitis vinifera)
vigne vierge (vraie) (Parthenocissus quinquefolia)

Zingiberales

❦  Cannaceae
canna (Canna indica)

❦  Zingiberaceae
curcuma (Curcuma longa)

[1Science de la classification.