Accueil > Mots-clés > familles botaniques (selon AGP IV & PPG I)

familles botaniques (selon AGP IV & PPG I) : classement par ordres

Classification phylogénétique botanique des angiospermes (plantes « à fleurs ») et Classification des ptéridophytes (lycophytes et fougères)

L’observation des organes de reproduction est à la base de la classification « classique ». Pendant longtemps, la recherche n’a que peu modifié celle-ci, aboutissement des connaissances botaniques. L’apport récent des techniques d’études de l’ADN (lui-même n’est connu que depuis quelques décennies) a bouleversé la cladistique [1] et amené de passionnantes remises en cause de la classification du vivant. Une autre page recense toujours l’ancienne classification des familles dont l’utilisation est encore très répandue.

Sur l’Angiosperms Phylogeny Group III (édition 2009), voir la Classification_APG III sur Wikipédia anglophone.

Les familles botaniques de l’Europe occidentale sont souvent moins diversifiées que les mêmes familles présentes dans le reste de l’Hémisphère Nord.

Les glaciations ont plusieurs fois repoussé les plantes vers le Sud dans des espaces refuges assez réduits. Les reconquêtes entre les périodes glaciaires se font donc à partir d’un patrimoine appauvri, au contraire des régions de l’Amérique du Nord et de l’Asie du Nord-Est dont l’arrière pays immense et très varié a été moins couvert par les glaces. Aussi, ces régions ont pu mieux préserver et diversifier leurs espèces. De même pour les espèces communes à ces zones et à l’Europe occidentale, la diversité génétique a pu y être mieux préservée.

Une quatrième version de la classification est depuis parue et suivie ici, l’APG IV (2016) :
Wikipédia francophone
Wikipédia anglophone

Sur le PPG I (2016) du Pteridophyte Phylogeny Group, voir : https://fr.wikipedia.org/wiki/Pteridophyte_Phylogeny_Group

Le Pteridophyte Phylogeny Group, ou PPG, est un groupe international informel de botanistes systématiciens qui collaborent pour établir un consensus sur la classification des ptéridophytes (lycophytes et fougères) qui reflète les connaissances sur les relations entre les plantes découvertes par des études phylogénétiques. En 2016, le groupe a publié une classification des ptéridophytes existants, appelée « PPG I ». L’article comptait 94 auteurs (26 principaux et 68 supplémentaires). [consulté en décembre 2021]

et sa source : https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/jse.12229


Acorales

❦  Acoraceae
acore (Acorus calamus)

Alismatales

❦  Araceae
calla des marais (Calla palustris)
arum d’Italie (Arum italicum)
gouet tacheté (Arum maculatum)

❦  Alismataceae
sagittaire (Sagittaria sagittifolia)
plantain d’eau (Alisma plantago-aquatica)

❦  Butomaceae
butome (Butomus umbellatus)

❦  Hydrocharitaceae
morène des grenouilles (Hydrocharis morsus-ranae)
aloès d’eau (Stratiotes aloides)

❦  Potamogetonaceae
potamot nageant (Potamogeton natans)

Apiales

❦  Araliaceae
éleuthérocoque (Eleutherococcus senticosus)
lierre (Hedera helix)
écuelle d’eau (Hydrocotyle vulgaris)
ginseng (Panax ginseng)

❦  Apiaceae
berle, petite (Berula erecta)
livêche (Levisticum officinale)
panais (Pastinaca sativa)
cèleri-branche (Apium graveolens dulce)
cerfeuil musqué (Myrrhis odorata)
[...]

Aquifoliales

❦  Aquifoliaceae
houx (Ilex aquifolium)
houx verticillé (Ilex verticillata)

Asparagales

❦  Orchidaceae
épipactis des marais (Epipactis palustris)
platanthère à fleurs vertes (Platanthera chlorantha)
orchis pyramidal (Anacamptis pyramidalis)
listère à feuilles ovales (Listera ovata)
goodyère rampante (Goodyera repens)
[...]

❦  Iridaceae
iris de Sibérie (Iris sibirica)
crocus de Naples (Crocus vernus)
safran (Crocus sativus)
crocus jaune  (Crocus ancyrensis)
iris faux-acore (Iris pseudoacorus)
[...]

❦  Asparagaceae
muscari à toupet (Muscari comosum)
dame d’onze heures (Ornithogalum umbellatum)
muscari à grappe (Muscari neglectum)
asperge (Asparagus officinalis)

❦  Amaryllidaceae
ail rocambole (Allium sativum ophioscorodon)
ciboule (Allium fistulosum)
ail (Allium sativum)
narcisse des poètes (Narcissus poeticus)
ail des ours (Allium ursinum)
[...]

❦  Asparagaceae Scilloideae
scille (Scilla siberica)
jacinthe des bois (Hyacinthoides non-scripta)
jacinthe hispanica (Hyacinthoides non-scripta hispanica)

❦  Asparagaceae Nolinoideae
sceau de Salomon multiflore (Polygonatum multiflorum)
sceau de Salomon odorant (Polygonatum odoratum)
muguet (Convallaria majalis)
fragon petit-houx (Ruscus aculeatus)
sceau de Salomon à feuilles verticillées (Polygonatum verticillatum)

❦  Asphodelaceae
asphodèle blanc (Asphodelus albus)
hémérocalle fauve (Hemerocallis fulva)

Asterales

❦  Campanulaceae
campanule pyramidale (Campanula pyramidalis)
cardinale des marais (Lobelia urens)
campanule à feuilles rondes (Campanula rotundifolia)
campanule agglomérée (à bouquet) (Campanula glomerata)
campanule des Carpathes (Campanula carpatica)
[...]

❦  Menyanthaceae
nénufar, faux (Nymphoides peltata)
trèfle d’eau (Menyanthes trifoliata)

❦  Asteraceae
tournesol (Helianthus annuus)
tussilage (Tussilago farfara)
armoise arborescente (Artemisia arborescens)
pyrèthre (Tanacetum cinerariifolium)
souci officinal (Calendula officinalis)
[...]

Boraginales

❦  Boraginaceae
consoude (Symphytum grandiflorum)
consoude hérissée (Symphytum asperum)
bourrache (Borago officinalis)
pulmonaire à longues feuilles (Pulmonaria longifolia)
myosotis des champs (Myosotis arvensis)
[...]

Brassicales

❦  Tropaeolaceae
capucine (Tropaeolum majus)

❦  Resedaceae
gaude (Reseda luteola)
réséda (Reseda lutea)

❦  Brassicaceae
rutabaga (Brassica napus napobrassica)
cresson de terre (Barbarea verna)
chou brocoli (Brassica oleracea Italica)
julienne des dames (Hesperis matronalis)
bourse à pasteur (Capsella bursa-pastoris)
[...]

Buxales

❦  Buxaceae
buis (Buxus sempervirens)

Caryophyllales

❦  Plumbaginaceae
dentelaire du Cap (Plumbago auriculata)

❦  Polygonaceae
persicaire amphibie (Polygonum amphibium)
rumex élégant (Rumex pulcher)
rhubarbe (Rheum rhabarbarum)
persicaire (Polygonum persicaria)
oseille, petite (Rumex acetosella)
[...]

❦  Caryophyllaceae
stellaire holostée (Stellaria holostea)
sagine subulée (Sagina subulata)
compagnon blanc (Silene latifolia)
oeillet mignardise (Dianthus plumarius)
gypsophile paniculé (Gypsophila paniculata)
[...]

❦  Amaranthaceae
arroche-fraise (Blitum capitatum)
poirée (Beta vulgaris cicla)
betterave (Beta vulgaris)
chénopode blanc (Chenopodium album)
arroche (Atriplex hortensis)
[...]

❦  Aizoaceae
tétragone (Tetragonia tetragonoides)

❦  Portulacaceae
pourpier (Portulaca oleracea)

❦  Nyctaginaceae

Celastrales

❦  Celastraceae
parnassie des marais (Parnassia palustris)
fusain d’Europe (Euonymus europaeus)

Ceratophyllales

❦  Ceratophyllaceae
cornifle nageant (Ceratophyllum demersum)

Cornales

❦  Cornaceae
cornouiller mâle (Cornus mas)
cornouiller du Canada (Cornus canadensis)
cornouiller sanguin (Cornus sanguinea)
cornouiller blanc (Cornus alba)

❦  Hydrangeaceae
hortensia à feuilles de chêne (Hydrangea quercifolia)
hortensia grimpant (Hydrangea petiolaris)
hortensia en panicule (Hydrangea paniculata)
hortensia serrata (Hydrangea serrata)
hortensia (Hydrangea macrophylla)
[...]

Cucurbitales

❦  Cucurbitaceae
cornichon (Cucumis sativus)
bryone (Bryonia dioica)
potiron (Cucurbita maxima)
courgette (Cucurbita pepo)
concombre (Cucumis sativus)
[...]

Dipsacales

❦  Adoxaceae
viorne bodnantense (Viburnum × bodnantense)
sureau noir (Sambucus nigra)
yèble (Sambucus ebulus)
sureau rameux (Sambucus racemosa)
sureau du Canada (Sambucus canadensis)
[...]

❦  Caprifoliaceae
weigéla (Weigela florida)
chèvrefeuille des haies (Lonicera periclymenum)
valériane d’Alger (Fedia graciliflora)
chèvrefeuille (Lonicera caprifolium)
valériane (Valeriana officinalis)
[...]

Equisetales

❦  Equisetaceae
prêle des rivières (Equisetum fluviatile)
prêle des champs (Equisetum arvense)
prêle des marais (Equisetum palustre)

Ericales

❦  Balsaminaceae
balsamine des jardins (Impatiens balsamina)

❦  Polemoniaceae
polémoine bleue (Polemonium caeruleum)

❦  Primulaceae
primevère acaule (Primula vulgaris)
mouron rouge (Lysimachia arvensis)
primevère élevée (Primula eliator)
hottonie des marais (Hottonia palustris)
primevère officinale (Primula veris)
[...]

❦  Actinidiaceae
kiwi (Actinidia deliciosa)

❦  Clethraceae
clèthre à feuilles d’aulne (Clethra alnifolia)

❦  Ericaceae
busserole (Arctostaphylos uva-ursi)
leucothoe (Leucothoe axillaris)
callune (Calluna vulgaris)
canneberge (Vaccinium oxycoccos)
myrtillier (Vaccinium myrtillus)
[...]

❦  Theaceae

Fabales

❦  Fabaceae
galéga (Galega officinalis)
glycine du Japon (Wisteria floribunda)
pois de senteur (Lathyrus odoratus)
minette (Medicago lupulina)
bugrane rampante (Ononis spinosa)
[...]

Fagales

❦  Fagaceae
chêne rouvre/sessile (Quercus petraea)
hêtre (Fagus sylvatica)
chêne pubescent (Quercus pubescens)
châtaignier (Castanea sativa)
chêne pédonculé (Quercus robur)
[...]

❦  Juglandaceae
noyer (Juglans regia)
noyer noir (Juglans nigra)

❦  Betulaceae
aulne blanc (Alnus incana)
noisetier de Byzance (Corylus colurna)
noisetier (Corylus avellana)
aulne glutineux (Alnus glutinosa)
bouleau pubescent (Betula pubescens)
[...]

Garryales

❦  Garryaceae
aucuba (Aucuba japonica)

Gentianales

❦  Rubiaceae
gaillet gratteron (Galium aparine)
aspérule odorante (Galium odoratum)
garance voyageuse (Rubia peregrina)
caille-lait jaune (Galium verum)
garance des teinturiers (Rubia tinctorum)
[...]

❦  Gentianaceae
gentiane jaune (Gentiana lutea)
centaurée, petite (Centaurium erythraea)

❦  Apocynaceae
apocyne chanvrin (Apocynum cannabinum)
pervenche (Vinca minor)

Geraniales

❦  Geraniaceae
géranium des marais (Geranium palustre)
érodium à feuilles de ciguë (Erodium cicutarium)
géranium à feuilles rondes (Geranium rotundifolium)
érodium bec-de-cigogne (Erodium ciconium)
géranium à feuilles découpées (Geranium dissectum)
[...]

Ginkgoales

❦  Ginkgoaceae
ginkgo (Ginkgo biloba)

Lamiales

❦  Oleaceae
jasmin d’hiver (Jasminum nudiflorum)
lilas (Syringa vulgaris)
jasmin officinal (Jasminum officinale)
troène (Ligustrum vulgare)
troène à feuilles ovales (Ligustrum ovalifolium)
[...]

❦  Plantaginaceae
digitale (Digitalis purpurea)
gratiole (Gratiola officinalis)
véronique en épis (Veronica spicata)
plantain, grand (Plantago major)
plantain lancéolé (Plantago lanceolata)
[...]

❦  Scrophulariaceae
buddléia (Buddleja davidii)
scrofulaire noueuse (Scrophularia nodosa)
buddléia à feuilles alternes (Buddleja alternifolia)
bouillon blanc (Verbascum thapsus)
buddléia de Lindley (Buddleja lindleyana)

❦  Lamiaceae
marjolaine (Origanum majorana)
serpolet (Thymus serpyllum)
bétoine (Stachys officinalis)
thym (Thymus vulgaris)
menthe aquatique (Mentha aquatica)
[...]

❦  Paulowniaceae
paulownia (Paulownia tomentosa)

❦  Lentibulariaceae
utriculaire commune (Utricularia vulgaris)

❦  Acanthaceae
acanthe (Acanthus mollis)

❦  Bignoniaceae
bignone (Campsis grandiflora)
catalpa (Catalpa bignonioides)

❦  Verbenaceae
verveine des jardins (Verbena × hybrida)
lantana arbuste (Lantana camara)
verveine hastée (Verbena hastata)
verveine couvre-sol (Verbena corymbosa)
lantana rampant (Lantana montevidensis)
[...]

❦  Orobanchaceae

Laurales

❦  Lauraceae
laurier sauce (Laurus nobilis)

Liliales

❦  Colchicaceae
colchique d’automne (Colchicum multiflorum)

❦  Liliaceae
tulipe humilis (Tulipa humilis)
lis (Lilium bulbiferum)
fritillaire pintade (Fritillaria meleagris)
fritillaire impériale (Fritillaria imperialis)
tulipe des bois (Tulipa sylvestris)

Magnoliales

❦  Magnoliaceae
magnolia à grandes fleurs (Magnolia grandiflora)
magnolia (Magnolia × soulangeana)
magnolia étoilé (Magnolia stellata)
tulipier de Virginie (Liriodendron tulipifera)

Malpighiales

❦  Euphorbiaceae
euphorbe epithymoides (Euphorbia polychroma)
euphorbe petit-cyprès (Euphorbia cyparissias)
mercuriale vivace (Mercurialis perennis)
ricin (Ricinus communis)
euphorbe des marais (Euphorbia palustris)
[...]

❦  Passifloraceae
passiflore (Passiflora incarnata)

❦  Salicaceae
peuplier blanc (Populus alba)
saule à trois étamines (Salix triandra)
saule marsault (Salix caprea)
saule blanc (Salix alba)
saule pleureur (Salix babylonica)
[...]

❦  Violaceae
violette des marais (Viola palustris)
violette odorante (Viola odorata)
pensée sauvage (Viola tricolor)

❦  Linaceae
lin_ vivace (Linum bienne)
lin_ usuel (Linum usitatissimum)

❦  Hypericaceae
millepertuis perforé (Hypericum perforatum)
millepertuis à grandes fleurs (Hypericum calycinum)

Malvales

❦  Malvaceae
mauve alcée (Malva alcea)
mauve sylvestre (Malva sylvestris)
tilleul de Hollande (Tilia × europaea)
guimauve (Althaea officinalis)
gombo (Abelmoschus esculentum)
[...]

❦  Thymelaeaceae
daphné (bois-gentil) (Daphne mezereum)

❦  Cistaceae
hélianthème commun (Helianthemum nummularium)

Myrtales

❦  Lythraceae
salicaire (Lythrum salicaria)

❦  Onagraceae
circée de Lutèce (Circaea lutetiana)
onagre (Oenothera biennis)
épilobe hérissé (Epilobium hirsutum)
gaura (Oenothera lindheimeri)
fuchsia de Magellan (Fuchsia magellanica)
[...]

Nymphaeales

❦  Nymphaeaceae
nénufar blanc (Nymphaea alba)
nénufar jaune (Nuphar lutea)

Oxalidales

❦  Oxalidaceae
oxalis petite oseille (Oxalis acetosella)

Pinales

❦  Cupressaceae
cyprès de Leyland (Cuprocyparis leylandii)
thuya (Thuja plicata)
genévrier (Juniperus communis)
cyprès (Cupressus sempervirens)

❦  Taxaceae
if (Taxus baccata)

❦  Pinaceae
sapin pectiné (Abies alba)
épicéa (Picea abies)
pin sylvestre (Pinus sylvestris)
mélèze (Larix decidua)

Piperales

❦  Aristolochiaceae

Poales

❦  Typhaceae
massette à feuilles étroites (Typha angustifolia)
rubanier dressé (Sparganium erectum)
massette à feuilles larges (Typha latifolia)

❦  Juncaceae
jonc glauque (Juncus inflexus)
jonc épars (Juncus effusus)

❦  Cyperaceae
linaigrette engainante (Eriophorum vaginatum)
linaigrette à feuilles étroites (Eriophorum angustifolium)
jonc des tonneliers (Schoenoplectus lacustris)
laiche des rives (Carex riparia)
laiche de Buchanan (Carex buchananii)
[...]

❦  Poaceae
amourette vivace (Briza media)
bambou ( bambous : plusieurs genres et espèces)
baldingère faux-roseau (Phalaris arundinacea)
houlque molle (Holcus mollis)
roseau (Phragmites australis)
[...]

Polypodiales

❦  Cystopteridaceae
capillaire blanc (Cystopteris fragilis)
polypode de Robert (Gymnocarpium robertianum)
polypode dryoptère (Gymnocarpium dryopteris)

❦  Aspleniaceae
doradille du Nord (Asplenium septentrionale)
rue des murailles (Asplenium ruta-muraria)
capillaire des murailles (Asplenium trichomanes)
asplénium noir (Asplenium adiantum-nigrum)
cétérach officinal (Asplenium ceterach)
[...]

❦  Woodsiaceae
❦  Athyriaceae
fougère femelle (Athyrium filix-femina)

❦  Dryopteridaceae
dryoptéris de la Chartreuse (Dryopteris carthusiana)
polystic à aiguillons (Polystichum aculeatum)
dryoptéris à crêtes (Dryopteris cristata)
fougère mâle (Dryopteris filix-mas)
polypode intermédiaire (Polypodium interjectum)
[...]

❦  Thelypteridaceae
phégoptéris vulgaire (Phegopteris connectilis)
oréoptéris (Oreopteris limbosperma)
fougère des marais (Thelypteris palustris)

❦  Blechnaceae
blechne (Struthiopteris spicant)

❦  Dennstaedtiaceae
fougère aigle (Pteridium aquilinum)

Proteales

❦  Platanaceae
platane commun (Platanus × hispanica)

Ranunculales

❦  Papaveraceae
pavot d’Orient (Papaver orientale)
fumeterre (Fumaria officinalis)
coquelicot argèmone (Papaver argemone)
pavot de Californie (Eschscholzia californica)
corydale jaune (Pseudofumaria lutea)
[...]

❦  Berberidaceae
épine-vinette (Berberis vulgaris)
épimède (Epimedium pinnatum)
mahonia (Berberis aquifolium)

❦  Ranunculaceae
anémone fausse-renoncule (Anemone ranunculoides)
clématite (vigne blanche) (Clematis vitalba)
hellébore fétide (Helleborus foetidus)
populage des marais (Caltha palustris)
anémone des bois (Anemone nemorosa)
[...]

Rosales

❦  Rosaceae
fraisier (Fragaria ×)
cerisier (Prunus avium)
framboisier (Rubus idaeus)
ronce bleue (Rubus caesius)
pimprenelle (petite) (Poterium sanguisorba)
[...]

❦  Elaeagnaceae
argousier (Hippophae rhamnoides)
olivier de Bohème (Elaeagnus angustifolia)

❦  Rhamnaceae
nerprun purgatif (Rhamnus cathartica)
bourdaine (Frangula dodonei)
céanothe (Ceanothus × delilianus)

❦  Ulmaceae
orme lisse (Ulmus laevis)
orme de montagne (Ulmus glabra)
orme champêtre (Ulmus minor)

❦  Cannabaceae
houblon (Humulus lupulus)
chanvre (Cannabis sativa)

❦  Urticaceae
ortie brulante (Urtica urens)
ortie (Urtica dioica)
pariétaire de Judée (Parietaria judaica)

Salviniales

❦  Salviniaceae
azolle fausse-fougère (Azolla filiculoides)

Santalales

❦  Santalaceae
gui_ (Viscum album)

Sapindales

❦  Anacardiaceae
sumac amarante (Rhus typhina)
arbre à perruques (Rhus coggygria)
sumac des corroyeurs (Rhus coriaria)

❦  Sapindaceae
érable champêtre (Acer campestre)
érable plane (Acer platanoides)
érable sycomore (Acer pseudoplatanus)
marronnier (Aesculus hippocastaneum)

❦  Rutaceae
rue officinale (Ruta graveolens)

❦  Simaroubaceae
ailante (Ailanthus altissima)

Saxifragales

❦  Paeoniaceae
pivoine (Paeonia lactiflora)

❦  Hamamelidaceae
hamamélis mou (Hamamelis mollis)
hamamélis de Virginie (Hamamelis virginiana)

❦  Grossulariaceae
cassissier (Ribes nigrum)
groseillier à fleurs (Ribes sanguineum)
casseillier (Ribes × nidigrolaria)
groseillier (Ribes rubrum)
groseillier à maquereau (Ribes uva-crispa)

❦  Saxifragaceae
deutzia (Deutzia gracilis)
bergénia (Bergenia crassifolia)
saxifrage granulé (Saxifraga granulata)
heuchère (désespoir du peintre) (Heuchera americana)
perce-pierre (Saxifraga tridactylites)

❦  Crassulaceae
orpin (grand) (Sedum telephium)
joubarbe des montagnes (Sempervivum montanum)
orpin des rochers (Sedum rupestre)
sédum âcre (Sedum acre)
orpin blanc (Sedum album)
[...]

❦  Haloragaceae
myriophylle à épis (Myriophyllum spicatum)

Solanales

❦  Convolvulaceae
liseron des champs (Convolvulus arvensis)
patate douce (Ipomoea batatas)
volubilis (Ipomoea purpurea)
liseron des haies (Calystegia sepium)

❦  Solanaceae
morelle noire (Solanum nigrum)
morelle douce-amère (Solanum dulcamara)
tomatillo (Physalis ixocarpa)
physalis (Physalis alkekengi)
pomme de terre (Solanum tuberosum)
[...]

Vitales

❦  Vitaceae
vigne vierge (Ampelopsis brevipedunculata)
vigne vierge (vraie) (Parthenocissus quinquefolia)
vigne (Vitis vinifera)

Zingiberales

❦  Cannaceae
canna (Canna indica)

❦  Zingiberaceae
curcuma (Curcuma longa)

[1Science de la classification.