Accueil > Mots-clés > familles botaniques (selon AGP IV & PPG I)

familles botaniques (selon AGP IV & PPG I) : classement par ordres

Classification phylogénétique botanique des angiospermes (plantes « à fleurs ») et Classification des ptéridophytes (lycophytes et fougères)

L’observation des organes de reproduction est à la base de la classification « classique ». Pendant longtemps, la recherche n’a que peu modifié celle-ci, aboutissement des connaissances botaniques. L’apport récent des techniques d’études de l’ADN (lui-même n’est connu que depuis quelques décennies) a bouleversé la cladistique [1] et amené de passionnantes remises en cause de la classification du vivant. Une autre page recense toujours l’ancienne classification des familles dont l’utilisation est encore très répandue.

Sur l’Angiosperms Phylogeny Group III (édition 2009), voir la Classification_APG III sur Wikipédia anglophone.

Les familles botaniques de l’Europe occidentale sont souvent moins diversifiées que les mêmes familles présentes dans le reste de l’Hémisphère Nord.

Les glaciations ont plusieurs fois repoussé les plantes vers le Sud dans des espaces refuges assez réduits. Les reconquêtes entre les périodes glaciaires se font donc à partir d’un patrimoine appauvri, au contraire des régions de l’Amérique du Nord et de l’Asie du Nord-Est dont l’arrière pays immense et très varié a été moins couvert par les glaces. Aussi, ces régions ont pu mieux préserver et diversifier leurs espèces. De même pour les espèces communes à ces zones et à l’Europe occidentale, la diversité génétique a pu y être mieux préservée.

Une quatrième version de la classification est depuis parue et suivie ici, l’APG IV (2016) :
Wikipédia francophone
Wikipédia anglophone

Sur le PPG I (2016) du Pteridophyte Phylogeny Group, voir : https://fr.wikipedia.org/wiki/Pteridophyte_Phylogeny_Group

Le Pteridophyte Phylogeny Group, ou PPG, est un groupe international informel de botanistes systématiciens qui collaborent pour établir un consensus sur la classification des ptéridophytes (lycophytes et fougères) qui reflète les connaissances sur les relations entre les plantes découvertes par des études phylogénétiques. En 2016, le groupe a publié une classification des ptéridophytes existants, appelée « PPG I ». L’article comptait 94 auteurs (26 principaux et 68 supplémentaires). [consulté en décembre 2021]

et sa source : https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/jse.12229


Acorales

❦  Acoraceae
acore (Acorus calamus)

Alismatales

❦  Araceae
arum d’Italie (Arum italicum)
calla des marais (Calla palustris)
gouet tacheté (Arum maculatum)

❦  Alismataceae
sagittaire (Sagittaria sagittifolia)
plantain d’eau (Alisma plantago-aquatica)

❦  Butomaceae
butome (Butomus umbellatus)

❦  Hydrocharitaceae
morène des grenouilles (Hydrocharis morsus-ranae)
aloès d’eau (Stratiotes aloides)

❦  Potamogetonaceae
potamot nageant (Potamogeton natans)

Apiales

❦  Araliaceae
ginseng (Panax ginseng)
éleuthérocoque (Eleutherococcus senticosus)
lierre (Hedera helix)
écuelle d’eau (Hydrocotyle vulgaris)

❦  Apiaceae
cerfeuil tubéreux (Chaerophyllum bulbosum)
livêche (Levisticum officinale)
arabette des Alpes (Arabis alpina)
angélique officinale (Angelica archangelica)
berce (Heracleum sphondylium)
[...]

Aquifoliales

❦  Aquifoliaceae
houx (Ilex aquifolium)
houx verticillé (Ilex verticillata)

Asparagales

❦  Orchidaceae
orchis moucheron (Gymnadenia conopsea)
platanthère à deux feuilles (Platanthera bifolia)
listère à feuilles ovales (Listera ovata)
orchis de mai (Dactylorhiza majalis)
ophrys mouche (Ophrys insectifera)
[...]

❦  Iridaceae
crocus de Tommasini (Crocus tommasinianus)
iris faux-acore (Iris pseudoacorus)
iris gigot (Iris foetidissima)
crocus de Naples (Crocus vernus)
crocus d’automne (Crocus speciosus)
[...]

❦  Asparagaceae
dame d’onze heures (Ornithogalum umbellatum)
asperge (Asparagus officinalis)
muscari à toupet (Muscari comosum)
muscari à grappe (Muscari neglectum)

❦  Amaryllidaceae
poireau (Allium porrum)
ail chinois (Allium tuberosum)
ail rocambole (Allium sativum ophioscorodon)
jonquille (Narcissus pseudonarcissus)
ciboule (Allium fistulosum)
[...]

❦  Asparagaceae Scilloideae
scille (Scilla siberica)
jacinthe hispanica (Hyacinthoides non-scripta hispanica)
jacinthe des bois (Hyacinthoides non-scripta)

❦  Asparagaceae Nolinoideae
muguet (Convallaria majalis)
sceau de Salomon odorant (Polygonatum odoratum)
sceau de Salomon multiflore (Polygonatum multiflorum)
fragon petit-houx (Ruscus aculeatus)
sceau de Salomon à feuilles verticillées (Polygonatum verticillatum)

❦  Asphodelaceae
hémérocalle fauve (Hemerocallis fulva)
asphodèle blanc (Asphodelus albus)

Asterales

❦  Campanulaceae
campanule des Carpathes (Campanula carpatica)
campanule agglomérée (à bouquet) (Campanula glomerata)
campanule des murailles (Campanula portenschlagiana)
campanule pyramidale (Campanula pyramidalis)
campanule à feuilles rondes (Campanula rotundifolia)
[...]

❦  Menyanthaceae
nénufar, faux (Nymphoides peltata)
trèfle d’eau (Menyanthes trifoliata)

❦  Asteraceae
rudbeckia fulgida (Rudbeckia fulgida)
eupatoire chanvrine (Eupatorium cannabinum)
aster des jardins (Aster novi-belgii)
oeillet d’Inde (Tagetes patula)
échinacée (Echinacea purpurea)
[...]

Boraginales

❦  Boraginaceae
grémil officinal (Lithospermum officinale)
myosotis du Caucase (Brunnera macrophylla)
pulmonaire à longues feuilles (Pulmonaria longifolia)
myosotis des champs (Myosotis arvensis)
consoude (Symphytum grandiflorum)
[...]

Brassicales

❦  Tropaeolaceae
capucine (Tropaeolum majus)

❦  Resedaceae
gaude (Reseda luteola)
réséda (Reseda lutea)

❦  Brassicaceae
julienne des dames (Hesperis matronalis)
chou pommé (Brassica oleracea capitata)
raifort (Armoracia rusticana)
cardamine des prés (Cardamine pratensis)
chou brocoli (Brassica oleracea Italica)
[...]

Buxales

❦  Buxaceae
buis (Buxus sempervirens)

Caryophyllales

❦  Plumbaginaceae
dentelaire du Cap (Plumbago auriculata)

❦  Polygonaceae
persicaire amphibie (Polygonum amphibium)
rhubarbe (Rheum rhabarbarum)
rumex élégant (Rumex pulcher)
renouée bistorte (Polygonum bistorta)
oseille, petite (Rumex acetosella)
[...]

❦  Caryophyllaceae
fleur de coucou (Silene flos-cuculi)
silène enflé (Silene vulgaris)
oeillet barbu (Dianthus barbatus)
coquelourde des jardins (Silene coronaria)
nielle des blés (Agrostemma githago)
[...]

❦  Amaranthaceae
arroche (Atriplex hortensis)
betterave (Beta vulgaris)
épinard-fraise (Blitum virgatum)
amarante queue-de-renard (Amaranthus caudatus)
poirée (Beta vulgaris cicla)
[...]

❦  Aizoaceae
tétragone (Tetragonia tetragonoides)

❦  Portulacaceae
pourpier (Portulaca oleracea)

❦  Nyctaginaceae

Celastrales

❦  Celastraceae
fusain d’Europe (Euonymus europaeus)
parnassie des marais (Parnassia palustris)

Ceratophyllales

❦  Ceratophyllaceae
cornifle nageant (Ceratophyllum demersum)

Cornales

❦  Cornaceae
cornouiller sanguin (Cornus sanguinea)
cornouiller du Canada (Cornus canadensis)
cornouiller mâle (Cornus mas)
cornouiller blanc (Cornus alba)

❦  Hydrangeaceae
hortensia (Hydrangea macrophylla)
hortensia grimpant (Hydrangea petiolaris)
hortensia aspera (Hydrangea aspera)
hortensia à feuilles de chêne (Hydrangea quercifolia)
hortensia serrata (Hydrangea serrata)
[...]

Cucurbitales

❦  Cucurbitaceae
concombre (Cucumis sativus)
courgette (Cucurbita pepo)
concombre à confire (Melothria scabra)
potimarron (Cucurbita maxima var. potimarron)
cornichon (Cucumis sativus)
[...]

Dipsacales

❦  Adoxaceae
viorne bodnantense (Viburnum × bodnantense)
yèble (Sambucus ebulus)
sureau noir (Sambucus nigra)
viorne mancienne (Viburnum lantana)
sureau du Canada (Sambucus canadensis)
[...]

❦  Caprifoliaceae
chèvrefeuille des haies (Lonicera periclymenum)
symphorine blanche (Symphoricarpos albus)
cardère (Dipsacus fullonum)
succise des prés (Succisa pratensis)
[...]

Equisetales

❦  Equisetaceae
prêle des marais (Equisetum palustre)
prêle des rivières (Equisetum fluviatile)
prêle des champs (Equisetum arvense)

Ericales

❦  Balsaminaceae
balsamine des jardins (Impatiens balsamina)

❦  Polemoniaceae
polémoine bleue (Polemonium caeruleum)

❦  Primulaceae
mouron rouge (Lysimachia arvensis)
cyclamen de Naples (Cyclamen hederifolium)
cyclamen coum (Cyclamen coum)
primevère officinale (Primula veris)
hottonie des marais (Hottonia palustris)
[...]

❦  Actinidiaceae
kiwi (Actinidia deliciosa)

❦  Clethraceae
clèthre à feuilles d’aulne (Clethra alnifolia)

❦  Ericaceae
busserole (Arctostaphylos uva-ursi)
callune (Calluna vulgaris)
andromède (Andromeda polifolia)
canneberge (Vaccinium oxycoccos)
bruyère cendrée (Erica cinerea)
[...]

❦  Theaceae

Fabales

❦  Fabaceae
haricot d’Espagne (Phaseolus coccineus)
fève (Vicia faba)
trèfle arbustif (Lespedeza thunbergii)
glycine de Chine (Wisteria sinensis)
dolique-asperge (Vigna unguiculata sesquipedalis)
[...]

Fagales

❦  Fagaceae
châtaignier (Castanea sativa)
hêtre (Fagus sylvatica)
chêne pédonculé (Quercus robur)
chêne pubescent (Quercus pubescens)
chêne des marais (Quercus palustris)
[...]

❦  Juglandaceae
noyer noir (Juglans nigra)
noyer (Juglans regia)

❦  Betulaceae
noisetier (Corylus avellana)
charme (Carpinus betulus)
aulne blanc (Alnus incana)
aulne de Corse (Alnus cordata)
noisetier de Byzance (Corylus colurna)
[...]

Garryales

❦  Garryaceae
aucuba (Aucuba japonica)

Gentianales

❦  Rubiaceae
garance voyageuse (Rubia peregrina)
garance des teinturiers (Rubia tinctorum)
aspérule odorante (Galium odoratum)
gardénia (Gardenia jasminoides)
caille-lait jaune (Galium verum)
[...]

❦  Gentianaceae
centaurée, petite (Centaurium erythraea)
gentiane jaune (Gentiana lutea)

❦  Apocynaceae
apocyne chanvrin (Apocynum cannabinum)
pervenche (Vinca minor)

Geraniales

❦  Geraniaceae
érodium bec-de-cigogne (Erodium ciconium)
géranium à feuilles découpées (Geranium dissectum)
érodium à feuilles de ciguë (Erodium cicutarium)
géranium mou (Geranium molle)
géranium à feuilles rondes (Geranium rotundifolium)
[...]

Ginkgoales

❦  Ginkgoaceae
ginkgo (Ginkgo biloba)

Lamiales

❦  Oleaceae
frêne (Fraxinus excelsior)
lilas (Syringa vulgaris)
troène à feuilles ovales (Ligustrum ovalifolium)
forsythia (Forsythia × intermedia)
jasmin officinal (Jasminum officinale)
[...]

❦  Plantaginaceae
plantain moyen (Plantago media)
galane barbue (Penstemon barbatus)
véronique des ruisseaux (Veronica beccabunga)
pesse d’eau (Hippuris vulgaris)
plantain, grand (Plantago major)
[...]

❦  Scrophulariaceae
bouillon blanc (Verbascum thapsus)
scrofulaire noueuse (Scrophularia nodosa)
buddléia de Lindley (Buddleja lindleyana)
buddléia à feuilles alternes (Buddleja alternifolia)
buddléia (Buddleja davidii)

❦  Lamiaceae
sarriette des jardins (Satureja hortensis)
lamier blanc (Lamium album)
germandrée des bois (Teucrium scorodonia)
marjolaine (Origanum majorana)
crosne (Stachys affinis)
[...]

❦  Paulowniaceae
paulownia (Paulownia tomentosa)

❦  Lentibulariaceae
utriculaire commune (Utricularia vulgaris)

❦  Acanthaceae
acanthe (Acanthus mollis)

❦  Bignoniaceae
catalpa (Catalpa bignonioides)
bignone (Campsis grandiflora)

❦  Verbenaceae
verveine couvre-sol (Verbena corymbosa)
verveine des jardins (Verbena × hybrida)
verveine odorante (Aloysia triphylla)
verveine hastée (Verbena hastata)
lantana arbuste (Lantana camara)
[...]

❦  Orobanchaceae

Laurales

❦  Lauraceae
laurier sauce (Laurus nobilis)

Liliales

❦  Colchicaceae
colchique d’automne (Colchicum multiflorum)

❦  Liliaceae
fritillaire pintade (Fritillaria meleagris)
tulipe humilis (Tulipa humilis)
fritillaire impériale (Fritillaria imperialis)
lis (Lilium bulbiferum)
tulipe des bois (Tulipa sylvestris)

Magnoliales

❦  Magnoliaceae
magnolia (Magnolia × soulangeana)
tulipier de Virginie (Liriodendron tulipifera)
magnolia à grandes fleurs (Magnolia grandiflora)
magnolia étoilé (Magnolia stellata)

Malpighiales

❦  Euphorbiaceae
euphorbe petit-cyprès (Euphorbia cyparissias)
euphorbe epithymoides (Euphorbia polychroma)
euphorbe des marais (Euphorbia palustris)
ricin (Ricinus communis)
euphorbe des bois (Euphorbia amygdaloides)
[...]

❦  Passifloraceae
passiflore (Passiflora incarnata)

❦  Salicaceae
saule pleureur (Salix babylonica)
peuplier blanc (Populus alba)
saule marsault (Salix caprea)
saule blanc (Salix alba)
saule pourpre (Salix purpurea)
[...]

❦  Violaceae
violette odorante (Viola odorata)
violette des marais (Viola palustris)
pensée sauvage (Viola tricolor)

❦  Linaceae
lin_ usuel (Linum usitatissimum)
lin_ vivace (Linum bienne)

❦  Hypericaceae
millepertuis à grandes fleurs (Hypericum calycinum)
millepertuis perforé (Hypericum perforatum)

Malvales

❦  Malvaceae
tilleul à petites feuilles (Tilia cordata)
lavatère arbustive (Lavatera arborea)
lavatère (Lavatera trimestris)
rose trémière (Alcea rosea)
tilleul à grandes feuilles (Tilia platyphyllos)
[...]

❦  Thymelaeaceae
daphné (bois-gentil) (Daphne mezereum)

❦  Cistaceae
hélianthème commun (Helianthemum nummularium)

Myrtales

❦  Lythraceae
salicaire (Lythrum salicaria)

❦  Onagraceae
onagre (Oenothera biennis)
épilobe en épi (Epilobium angustifolium)
circée de Lutèce (Circaea lutetiana)
gaura (Oenothera lindheimeri)
épilobe hérissé (Epilobium hirsutum)
[...]

Nymphaeales

❦  Nymphaeaceae
nénufar blanc (Nymphaea alba)
nénufar jaune (Nuphar lutea)

Oxalidales

❦  Oxalidaceae
oxalis petite oseille (Oxalis acetosella)

Pinales

❦  Cupressaceae
cyprès de Leyland (Cuprocyparis leylandii)
cyprès (Cupressus sempervirens)
genévrier (Juniperus communis)
thuya (Thuja plicata)

❦  Taxaceae
if (Taxus baccata)

❦  Pinaceae
sapin pectiné (Abies alba)
mélèze (Larix decidua)
pin sylvestre (Pinus sylvestris)
épicéa (Picea abies)

Piperales

❦  Aristolochiaceae

Poales

❦  Typhaceae
rubanier dressé (Sparganium erectum)
massette à feuilles étroites (Typha angustifolia)
massette à feuilles larges (Typha latifolia)

❦  Juncaceae
jonc épars (Juncus effusus)
jonc glauque (Juncus inflexus)

❦  Cyperaceae
scirpe des marais (Eleocharis palustris)
laiche des rives (Carex riparia)
linaigrette à feuilles étroites (Eriophorum angustifolium)
jonc des tonneliers (Schoenoplectus lacustris)
linaigrette engainante (Eriophorum vaginatum)
[...]

❦  Poaceae
fétuque élevée (Festuca arundinacea)
pâturin annuel (Poa annua)
ray-grass anglais (Lolium perenne)
calamagrostide (Calamagrostis x acutiflora)
vulpin des prés (Alopecurus pratensis)
[...]

Polypodiales

❦  Cystopteridaceae
polypode de Robert (Gymnocarpium robertianum)
capillaire blanc (Cystopteris fragilis)
polypode dryoptère (Gymnocarpium dryopteris)

❦  Aspleniaceae
rue des murailles (Asplenium ruta-muraria)
doradille du Nord (Asplenium septentrionale)
cétérach officinal (Asplenium ceterach)
asplénium noir (Asplenium adiantum-nigrum)
scolopendre (Asplenium scolopendrium)
[...]

❦  Woodsiaceae
❦  Athyriaceae
fougère femelle (Athyrium filix-femina)

❦  Dryopteridaceae
polypode intermédiaire (Polypodium interjectum)
dryoptéris dilaté (Dryopteris dilatata)
polystic à soies (Polystichum setiferum)
dryoptéris à crêtes (Dryopteris cristata)
dryoptéris de la Chartreuse (Dryopteris carthusiana)
[...]

❦  Thelypteridaceae
oréoptéris (Oreopteris limbosperma)
phégoptéris vulgaire (Phegopteris connectilis)
fougère des marais (Thelypteris palustris)

❦  Blechnaceae
blechne (Struthiopteris spicant)

❦  Dennstaedtiaceae
fougère aigle (Pteridium aquilinum)

Proteales

❦  Platanaceae
platane commun (Platanus × hispanica)

Ranunculales

❦  Papaveraceae
fumeterre (Fumaria officinalis)
pavot somnifère (œillette) (Papaver somniferum)
chélidoine (Chelidonium majus)
coeur de Marie (Dicentra spectabilis)
coquelicot (Papaver rhoeas)
[...]

❦  Berberidaceae
mahonia (Berberis aquifolium)
épimède (Epimedium pinnatum)
épine-vinette (Berberis vulgaris)

❦  Ranunculaceae
ficaire (Ranunculus ficaria)
ancolie (Aquilegia vulgaris)
clématite (vigne blanche) (Clematis vitalba)
anémone fausse-renoncule (Anemone ranunculoides)
clématite des Alpes (Clematis alpina)
[...]

Rosales

❦  Rosaceae
cognassier (Cydonia oblonga)
potentille rampante (Potentilla reptans)
fraisier des bois (Fragaria vesca)
pyracantha buisson ardent (Pyracantha pauciflora)
cotonéaster damnéri (Cotoneaster dammeri)
[...]

❦  Elaeagnaceae
olivier de Bohème (Elaeagnus angustifolia)
argousier (Hippophae rhamnoides)

❦  Rhamnaceae
céanothe (Ceanothus × delilianus)
nerprun purgatif (Rhamnus cathartica)
bourdaine (Frangula dodonei)

❦  Ulmaceae
orme champêtre (Ulmus minor)
orme de montagne (Ulmus glabra)
orme lisse (Ulmus laevis)

❦  Cannabaceae
houblon (Humulus lupulus)
chanvre (Cannabis sativa)

❦  Urticaceae
ortie brulante (Urtica urens)
pariétaire de Judée (Parietaria judaica)
ortie (Urtica dioica)

Salviniales

❦  Salviniaceae
azolle fausse-fougère (Azolla filiculoides)

Santalales

❦  Santalaceae
gui_ (Viscum album)

Sapindales

❦  Anacardiaceae
arbre à perruques (Rhus coggygria)
sumac des corroyeurs (Rhus coriaria)
sumac amarante (Rhus typhina)

❦  Sapindaceae
érable sycomore (Acer pseudoplatanus)
érable champêtre (Acer campestre)
marronnier (Aesculus hippocastaneum)
érable plane (Acer platanoides)

❦  Rutaceae
rue officinale (Ruta graveolens)

❦  Simaroubaceae
ailante (Ailanthus altissima)

Saxifragales

❦  Paeoniaceae
pivoine (Paeonia lactiflora)

❦  Hamamelidaceae
hamamélis de Virginie (Hamamelis virginiana)
hamamélis mou (Hamamelis mollis)

❦  Grossulariaceae
cassissier (Ribes nigrum)
groseillier (Ribes rubrum)
casseillier (Ribes × nidigrolaria)
groseillier à maquereau (Ribes uva-crispa)
groseillier à fleurs (Ribes sanguineum)

❦  Saxifragaceae
saxifrage granulé (Saxifraga granulata)
bergénia (Bergenia crassifolia)
heuchère (désespoir du peintre) (Heuchera americana)
deutzia (Deutzia gracilis)
perce-pierre (Saxifraga tridactylites)

❦  Crassulaceae
orpin du Kamtchatka (Sedum kamtschaticum)
orpin doux (Sedum sexangulare)
orpin des rochers (Sedum rupestre)
orpin des jardins (Sedum spectabile)
orpin blanc (Sedum album)
[...]

❦  Haloragaceae
myriophylle à épis (Myriophyllum spicatum)

Solanales

❦  Convolvulaceae
liseron des haies (Calystegia sepium)
volubilis (Ipomoea purpurea)
liseron des champs (Convolvulus arvensis)
patate douce (Ipomoea batatas)

❦  Solanaceae
tomate (Solanum lycopersicum)
piment (Capsicum annuum)
poivron (Capsicum annuum)
aubergine (Solanum melongena)
pomme de terre (Solanum tuberosum)
[...]

Vitales

❦  Vitaceae
vigne vierge (Ampelopsis brevipedunculata)
vigne (Vitis vinifera)
vigne vierge (vraie) (Parthenocissus quinquefolia)

Zingiberales

❦  Cannaceae
canna (Canna indica)

❦  Zingiberaceae
curcuma (Curcuma longa)

[1Science de la classification.