Accueil > Mots-clés > familles botaniques (selon AGP IV & PPG I)

familles botaniques (selon AGP IV & PPG I) : classement par ordres

Classification phylogénétique botanique des angiospermes (plantes « à fleurs ») et Classification des ptéridophytes (lycophytes et fougères)

L’observation des organes de reproduction est à la base de la classification « classique ». Pendant longtemps, la recherche n’a que peu modifié celle-ci, aboutissement des connaissances botaniques. L’apport récent des techniques d’études de l’ADN (lui-même n’est connu que depuis quelques décennies) a bouleversé la cladistique [1] et amené de passionnantes remises en cause de la classification du vivant. Une autre page recense toujours l’ancienne classification des familles dont l’utilisation est encore très répandue.

Sur l’Angiosperms Phylogeny Group III (édition 2009), voir la Classification_APG III sur Wikipédia anglophone.

Les familles botaniques de l’Europe occidentale sont souvent moins diversifiées que les mêmes familles présentes dans le reste de l’Hémisphère Nord.

Les glaciations ont plusieurs fois repoussé les plantes vers le Sud dans des espaces refuges assez réduits. Les reconquêtes entre les périodes glaciaires se font donc à partir d’un patrimoine appauvri, au contraire des régions de l’Amérique du Nord et de l’Asie du Nord-Est dont l’arrière pays immense et très varié a été moins couvert par les glaces. Aussi, ces régions ont pu mieux préserver et diversifier leurs espèces. De même pour les espèces communes à ces zones et à l’Europe occidentale, la diversité génétique a pu y être mieux préservée.

Une quatrième version de la classification est depuis parue et suivie ici, l’APG IV (2016) :
Wikipédia francophone
Wikipédia anglophone

Sur le PPG I (2016) du Pteridophyte Phylogeny Group, voir : https://fr.wikipedia.org/wiki/Pteridophyte_Phylogeny_Group

Le Pteridophyte Phylogeny Group, ou PPG, est un groupe international informel de botanistes systématiciens qui collaborent pour établir un consensus sur la classification des ptéridophytes (lycophytes et fougères) qui reflète les connaissances sur les relations entre les plantes découvertes par des études phylogénétiques. En 2016, le groupe a publié une classification des ptéridophytes existants, appelée « PPG I ». L’article comptait 94 auteurs (26 principaux et 68 supplémentaires). [consulté en décembre 2021]

et sa source : https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/jse.12229


Acorales

❦  Acoraceae
acore (Acorus calamus)

Alismatales

❦  Araceae
gouet tacheté (Arum maculatum)
calla des marais (Calla palustris)
arum d’Italie (Arum italicum)

❦  Alismataceae
plantain d’eau (Alisma plantago-aquatica)
sagittaire (Sagittaria sagittifolia)

❦  Butomaceae
butome (Butomus umbellatus)

❦  Hydrocharitaceae
morène des grenouilles (Hydrocharis morsus-ranae)
aloès d’eau (Stratiotes aloides)

❦  Potamogetonaceae
potamot nageant (Potamogeton natans)

Apiales

❦  Araliaceae
éleuthérocoque (Eleutherococcus senticosus)
écuelle d’eau (Hydrocotyle vulgaris)
lierre (Hedera helix)
ginseng (Panax ginseng)

❦  Apiaceae
persil (Petroselinum crispum)
panicaut (Eryngium campestre)
aneth (Anethum graveolens)
cerfeuil musqué (Myrrhis odorata)
cerfeuil (Anthriscus cerefolium)
[...]

Aquifoliales

❦  Aquifoliaceae
houx (Ilex aquifolium)
houx verticillé (Ilex verticillata)

Asparagales

❦  Orchidaceae
orchis de mai (Dactylorhiza majalis)
orchis bouffon (Anacamptis morio)
céphalanthère de Damas (Cephalanthera damasonium)
orchis bouc (Himantoglossum hircinum)
céphalanthère à longues étroites (Cephalanthera longifolia)
[...]

❦  Iridaceae
safran (Crocus sativus)
crocus de Naples (Crocus vernus)
crocus jaune  (Crocus ancyrensis)
iris gigot (Iris foetidissima)
iris de Sibérie (Iris sibirica)
[...]

❦  Asparagaceae
dame d’onze heures (Ornithogalum umbellatum)
muscari à grappe (Muscari neglectum)
asperge (Asparagus officinalis)
muscari à toupet (Muscari comosum)

❦  Amaryllidaceae
jonquille (Narcissus pseudonarcissus)
ail (Allium sativum)
poireau perpétuel (Allium ampeloprasum)
ail rocambole (Allium sativum ophioscorodon)
ail des ours (Allium ursinum)
[...]

❦  Asparagaceae Scilloideae
scille (Scilla siberica)
jacinthe hispanica (Hyacinthoides non-scripta hispanica)
jacinthe des bois (Hyacinthoides non-scripta)

❦  Asparagaceae Nolinoideae
sceau de Salomon multiflore (Polygonatum multiflorum)
muguet (Convallaria majalis)
fragon petit-houx (Ruscus aculeatus)
sceau de Salomon odorant (Polygonatum odoratum)
sceau de Salomon à feuilles verticillées (Polygonatum verticillatum)

❦  Asphodelaceae
hémérocalle fauve (Hemerocallis fulva)
asphodèle blanc (Asphodelus albus)

Asterales

❦  Campanulaceae
campanule des murailles (Campanula portenschlagiana)
cardinale des marais (Lobelia urens)
campanule à feuilles rondes (Campanula rotundifolia)
campanule agglomérée (à bouquet) (Campanula glomerata)
campanule gantelée (Campanula trachelium)
[...]

❦  Menyanthaceae
trèfle d’eau (Menyanthes trifoliata)
nénufar, faux (Nymphoides peltata)

❦  Asteraceae
cirse des champs (Cirsium arvense)
laitue des murailles (Mycelis muralis)
centaurée noire (Centaurea jacea nigra)
salsifis des prés (Tragopogon pratensis)
armoise (Artemisia vulgaris)
[...]

Boraginales

❦  Boraginaceae
grémil officinal (Lithospermum officinale)
consoude (grande) (Symphytum officinale)
grémil diffus (Lithodora diffusa)
bourrache (Borago officinalis)
vipérine (Echium vulgare)
[...]

Brassicales

❦  Tropaeolaceae
capucine (Tropaeolum majus)

❦  Resedaceae
réséda (Reseda lutea)
gaude (Reseda luteola)

❦  Brassicaceae
cresson de fontaine (Nasturtium officinale)
aurinie des rochers (Aurinia saxatilis)
tabouret des champs (Thlaspi arvense)
cresson des bois (Rorippa sylvestris)
rorippe amphibie (Rorippa amphibia)
[...]

Buxales

❦  Buxaceae
buis (Buxus sempervirens)

Caryophyllales

❦  Plumbaginaceae
dentelaire du Cap (Plumbago auriculata)

❦  Polygonaceae
oseille, petite (Rumex acetosella)
patience (Rumex patienta)
renouée des haies (Fallopia aubertii)
rumex élégant (Rumex pulcher)
persicaire (Polygonum persicaria)
[...]

❦  Caryophyllaceae
compagnon blanc (Silene latifolia)
fleur de coucou (Silene flos-cuculi)
stellaire holostée (Stellaria holostea)
nielle des blés (Agrostemma githago)
saponaire (Saponaria officinalis)
[...]

❦  Amaranthaceae
amarante queue-de-renard (Amaranthus caudatus)
épinard (Spinacia oleracea)
betterave (Beta vulgaris)
épinard-fraise (Blitum virgatum)
arroche (Atriplex hortensis)
[...]

❦  Aizoaceae
tétragone (Tetragonia tetragonoides)

❦  Portulacaceae
pourpier (Portulaca oleracea)

❦  Nyctaginaceae

Celastrales

❦  Celastraceae
fusain d’Europe (Euonymus europaeus)
parnassie des marais (Parnassia palustris)

Ceratophyllales

❦  Ceratophyllaceae
cornifle nageant (Ceratophyllum demersum)

Cornales

❦  Cornaceae
cornouiller sanguin (Cornus sanguinea)
cornouiller blanc (Cornus alba)
cornouiller mâle (Cornus mas)
cornouiller du Canada (Cornus canadensis)

❦  Hydrangeaceae
hortensia (Hydrangea macrophylla)
hortensia aspera (Hydrangea aspera)
hortensia en panicule (Hydrangea paniculata)
hortensia à feuilles de chêne (Hydrangea quercifolia)
hortensia grimpant (Hydrangea petiolaris)
[...]

Cucurbitales

❦  Cucurbitaceae
cornichon (Cucumis sativus)
melon (Cucumis melo)
concombre (Cucumis sativus)
potimarron (Cucurbita maxima var. potimarron)
courgette (Cucurbita pepo)
[...]

Dipsacales

❦  Adoxaceae
sureau du Canada (Sambucus canadensis)
viorne mancienne (Viburnum lantana)
yèble (Sambucus ebulus)
viorne bodnantense (Viburnum × bodnantense)
sureau rameux (Sambucus racemosa)
[...]

❦  Caprifoliaceae
chèvrefeuille du Japon (Lonicera japonica)
valériane d’Alger (Fedia graciliflora)
succise des prés (Succisa pratensis)
mâche (Valerianella locusta)
cardère poilue (Dipsacus pilosus)
[...]

Equisetales

❦  Equisetaceae
prêle des champs (Equisetum arvense)
prêle des marais (Equisetum palustre)
prêle des rivières (Equisetum fluviatile)

Ericales

❦  Balsaminaceae
balsamine des jardins (Impatiens balsamina)

❦  Polemoniaceae
polémoine bleue (Polemonium caeruleum)

❦  Primulaceae
cyclamen coum (Cyclamen coum)
primevère élevée (Primula eliator)
lysimaque thyrsiflore (Lysimachia thyrsiflora)
lysimaque commune (Lysimachia vulgaris)
cyclamen de Naples (Cyclamen hederifolium)
[...]

❦  Actinidiaceae
kiwi (Actinidia deliciosa)

❦  Clethraceae
clèthre à feuilles d’aulne (Clethra alnifolia)

❦  Ericaceae
bruyère d’hiver (Erica carnea)
bruyère cendrée (Erica cinerea)
callune (Calluna vulgaris)
canneberge (Vaccinium oxycoccos)
leucothoe (Leucothoe axillaris)
[...]

❦  Theaceae

Fabales

❦  Fabaceae
luzerne naine (Medicago minima)
bugrane rampante (Ononis spinosa)
luzerne (Medicago sativa)
sainfoin (Onobrychis viciifolia)
vesce à épis (Vicia cracca)
[...]

Fagales

❦  Fagaceae
chêne rouvre/sessile (Quercus petraea)
chêne pédonculé (Quercus robur)
chêne pubescent (Quercus pubescens)
chêne des marais (Quercus palustris)
hêtre (Fagus sylvatica)
[...]

❦  Juglandaceae
noyer (Juglans regia)
noyer noir (Juglans nigra)

❦  Betulaceae
aulne glutineux (Alnus glutinosa)
bouleau pubescent (Betula pubescens)
noisetier de Byzance (Corylus colurna)
charme (Carpinus betulus)
noisetier (Corylus avellana)
[...]

Garryales

❦  Garryaceae
aucuba (Aucuba japonica)

Gentianales

❦  Rubiaceae
caille-lait jaune (Galium verum)
gardénia (Gardenia jasminoides)
aspérule odorante (Galium odoratum)
gaillet gratteron (Galium aparine)
garance des teinturiers (Rubia tinctorum)
[...]

❦  Gentianaceae
gentiane jaune (Gentiana lutea)
centaurée, petite (Centaurium erythraea)

❦  Apocynaceae
pervenche (Vinca minor)
apocyne chanvrin (Apocynum cannabinum)

Geraniales

❦  Geraniaceae
géranium à feuilles rondes (Geranium rotundifolium)
érodium à feuilles de ciguë (Erodium cicutarium)
géranium des marais (Geranium palustre)
érodium bec-de-cigogne (Erodium ciconium)
herbe à Robert (Geranium robertianum)
[...]

Ginkgoales

❦  Ginkgoaceae
ginkgo (Ginkgo biloba)

Lamiales

❦  Oleaceae
lilas (Syringa vulgaris)
frêne (Fraxinus excelsior)
troène (Ligustrum vulgare)
troène à feuilles ovales (Ligustrum ovalifolium)
forsythia (Forsythia × intermedia)
[...]

❦  Plantaginaceae
véronique en épis (Veronica spicata)
plantain lancéolé (Plantago lanceolata)
pesse d’eau (Hippuris vulgaris)
plantain corne-de-cerf (Plantago coronopus)
digitale jaune (Digitalis lutea)
[...]

❦  Scrophulariaceae
buddléia (Buddleja davidii)
buddléia à feuilles alternes (Buddleja alternifolia)
scrofulaire noueuse (Scrophularia nodosa)
bouillon blanc (Verbascum thapsus)
buddléia de Lindley (Buddleja lindleyana)

❦  Lamiaceae
ballote fétide (Ballota nigra)
thym (Thymus vulgaris)
bétoine (Stachys officinalis)
germandrée des bois (Teucrium scorodonia)
caryoptéris barbe bleue (Caryopteris incana)
[...]

❦  Paulowniaceae
paulownia (Paulownia tomentosa)

❦  Lentibulariaceae
utriculaire commune (Utricularia vulgaris)

❦  Acanthaceae
acanthe (Acanthus mollis)

❦  Bignoniaceae
catalpa (Catalpa bignonioides)
bignone (Campsis grandiflora)

❦  Verbenaceae
verveine officinale (Verbena officinalis)
lantana arbuste (Lantana camara)
lantana rampant (Lantana montevidensis)
verveine hastée (Verbena hastata)
verveine rugueuse (Verbena rigida)
[...]

❦  Orobanchaceae

Laurales

❦  Lauraceae
laurier sauce (Laurus nobilis)

Liliales

❦  Colchicaceae
colchique d’automne (Colchicum multiflorum)

❦  Liliaceae
tulipe des bois (Tulipa sylvestris)
lis (Lilium bulbiferum)
tulipe humilis (Tulipa humilis)
fritillaire impériale (Fritillaria imperialis)
fritillaire pintade (Fritillaria meleagris)

Magnoliales

❦  Magnoliaceae
tulipier de Virginie (Liriodendron tulipifera)
magnolia à grandes fleurs (Magnolia grandiflora)
magnolia (Magnolia × soulangeana)
magnolia étoilé (Magnolia stellata)

Malpighiales

❦  Euphorbiaceae
euphorbe epithymoides (Euphorbia polychroma)
euphorbe des bois (Euphorbia amygdaloides)
euphorbe petit-cyprès (Euphorbia cyparissias)
mercuriale vivace (Mercurialis perennis)
euphorbe des marais (Euphorbia palustris)
[...]

❦  Passifloraceae
passiflore (Passiflora incarnata)

❦  Salicaceae
saule marsault (Salix caprea)
saule pleureur (Salix babylonica)
saule pourpre (Salix purpurea)
saule blanc (Salix alba)
peuplier noir (Populus nigra)
[...]

❦  Violaceae
violette odorante (Viola odorata)
pensée sauvage (Viola tricolor)
violette des marais (Viola palustris)

❦  Linaceae
lin_ vivace (Linum bienne)
lin_ usuel (Linum usitatissimum)

❦  Hypericaceae
millepertuis à grandes fleurs (Hypericum calycinum)
millepertuis perforé (Hypericum perforatum)

Malvales

❦  Malvaceae
tilleul à grandes feuilles (Tilia platyphyllos)
gombo (Abelmoschus esculentum)
guimauve (Althaea officinalis)
lavatère (Lavatera trimestris)
tilleul de Hollande (Tilia × europaea)
[...]

❦  Thymelaeaceae
daphné (bois-gentil) (Daphne mezereum)

❦  Cistaceae
hélianthème commun (Helianthemum nummularium)

Myrtales

❦  Lythraceae
salicaire (Lythrum salicaria)

❦  Onagraceae
circée de Lutèce (Circaea lutetiana)
fuchsia de Magellan (Fuchsia magellanica)
épilobe hérissé (Epilobium hirsutum)
onagre (Oenothera biennis)
onagre à grandes fleurs (Oenothera glazioviana)
[...]

Nymphaeales

❦  Nymphaeaceae
nénufar blanc (Nymphaea alba)
nénufar jaune (Nuphar lutea)

Oxalidales

❦  Oxalidaceae
oxalis petite oseille (Oxalis acetosella)

Pinales

❦  Cupressaceae
cyprès de Leyland (Cuprocyparis leylandii)
genévrier (Juniperus communis)
cyprès (Cupressus sempervirens)
thuya (Thuja plicata)

❦  Taxaceae
if (Taxus baccata)

❦  Pinaceae
épicéa (Picea abies)
pin sylvestre (Pinus sylvestris)
mélèze (Larix decidua)
sapin pectiné (Abies alba)

Piperales

❦  Aristolochiaceae

Poales

❦  Typhaceae
massette à feuilles étroites (Typha angustifolia)
rubanier dressé (Sparganium erectum)
massette à feuilles larges (Typha latifolia)

❦  Juncaceae
jonc glauque (Juncus inflexus)
jonc épars (Juncus effusus)

❦  Cyperaceae
linaigrette engainante (Eriophorum vaginatum)
laiche de Buchanan (Carex buchananii)
jonc des tonneliers (Schoenoplectus lacustris)
scirpe des marais (Eleocharis palustris)
laiche pendante (Carex pendula)
[...]

❦  Poaceae
brome des toits (Bromus tectorum)
houlque molle (Holcus mollis)
houlque laineuse (Holcus lanatus)
ray-grass anglais (Lolium perenne)
amourette vivace (Briza media)
[...]

Polypodiales

❦  Cystopteridaceae
polypode dryoptère (Gymnocarpium dryopteris)
polypode de Robert (Gymnocarpium robertianum)
capillaire blanc (Cystopteris fragilis)

❦  Aspleniaceae
asplénium noir (Asplenium adiantum-nigrum)
rue des murailles (Asplenium ruta-muraria)
capillaire des murailles (Asplenium trichomanes)
cétérach officinal (Asplenium ceterach)
scolopendre (Asplenium scolopendrium)
[...]

❦  Woodsiaceae
❦  Athyriaceae
fougère femelle (Athyrium filix-femina)

❦  Dryopteridaceae
dryoptéris à crêtes (Dryopteris cristata)
dryoptéris dilaté (Dryopteris dilatata)
polypode intermédiaire (Polypodium interjectum)
dryoptéris de la Chartreuse (Dryopteris carthusiana)
polystic à soies (Polystichum setiferum)
[...]

❦  Thelypteridaceae
oréoptéris (Oreopteris limbosperma)
fougère des marais (Thelypteris palustris)
phégoptéris vulgaire (Phegopteris connectilis)

❦  Blechnaceae
blechne (Struthiopteris spicant)

❦  Dennstaedtiaceae
fougère aigle (Pteridium aquilinum)

Proteales

❦  Platanaceae
platane commun (Platanus × hispanica)

Ranunculales

❦  Papaveraceae
coquelicot argèmone (Papaver argemone)
coquelicot (Papaver rhoeas)
fumeterre (Fumaria officinalis)
pavot d’Orient (Papaver orientale)
corydale jaune (Pseudofumaria lutea)
[...]

❦  Berberidaceae
mahonia (Berberis aquifolium)
épine-vinette (Berberis vulgaris)
épimède (Epimedium pinnatum)

❦  Ranunculaceae
renoncule âcre (Ranunculus acris)
renoncule rampante (Ranunculus repens)
clématite des Alpes (Clematis alpina)
douve, petite (Ranunculus flammula)
hellébore (Helleborus niger)
[...]

Rosales

❦  Rosaceae
spirée de Van Houtte (Spiraea × vanhouttei)
benoite (Geum urbanum)
aubépine à feuilles de prunier (Crataegus prunifolia)
prunier (Prunus domestica)
cotonéaster damnéri (Cotoneaster dammeri)
[...]

❦  Elaeagnaceae
olivier de Bohème (Elaeagnus angustifolia)
argousier (Hippophae rhamnoides)

❦  Rhamnaceae
céanothe (Ceanothus × delilianus)
bourdaine (Frangula dodonei)
nerprun purgatif (Rhamnus cathartica)

❦  Ulmaceae
orme lisse (Ulmus laevis)
orme champêtre (Ulmus minor)
orme de montagne (Ulmus glabra)

❦  Cannabaceae
chanvre (Cannabis sativa)
houblon (Humulus lupulus)

❦  Urticaceae
ortie (Urtica dioica)
ortie brulante (Urtica urens)
pariétaire de Judée (Parietaria judaica)

Salviniales

❦  Salviniaceae
azolle fausse-fougère (Azolla filiculoides)

Santalales

❦  Santalaceae
gui_ (Viscum album)

Sapindales

❦  Anacardiaceae
sumac amarante (Rhus typhina)
sumac des corroyeurs (Rhus coriaria)
arbre à perruques (Rhus coggygria)

❦  Sapindaceae
érable plane (Acer platanoides)
érable champêtre (Acer campestre)
marronnier (Aesculus hippocastaneum)
érable sycomore (Acer pseudoplatanus)

❦  Rutaceae
rue officinale (Ruta graveolens)

❦  Simaroubaceae
ailante (Ailanthus altissima)

Saxifragales

❦  Paeoniaceae
pivoine (Paeonia lactiflora)

❦  Hamamelidaceae
hamamélis de Virginie (Hamamelis virginiana)
hamamélis mou (Hamamelis mollis)

❦  Grossulariaceae
cassissier (Ribes nigrum)
groseillier à fleurs (Ribes sanguineum)
groseillier (Ribes rubrum)
casseillier (Ribes × nidigrolaria)
groseillier à maquereau (Ribes uva-crispa)

❦  Saxifragaceae
heuchère (désespoir du peintre) (Heuchera americana)
bergénia (Bergenia crassifolia)
deutzia (Deutzia gracilis)
perce-pierre (Saxifraga tridactylites)
saxifrage granulé (Saxifraga granulata)

❦  Crassulaceae
orpin des rochers (Sedum rupestre)
joubarbe des montagnes (Sempervivum montanum)
orpin du Kamtchatka (Sedum kamtschaticum)
orpin spurium (Sedum spurium)
joubarbe à grandes fleurs (Sempervivum grandiflorum)
[...]

❦  Haloragaceae
myriophylle à épis (Myriophyllum spicatum)

Solanales

❦  Convolvulaceae
patate douce (Ipomoea batatas)
liseron des haies (Calystegia sepium)
volubilis (Ipomoea purpurea)
liseron des champs (Convolvulus arvensis)

❦  Solanaceae
jusquiame (Hyoscyamus niger)
morelle noire (Solanum nigrum)
aubergine (Solanum melongena)
poivron (Capsicum annuum)
tomate (Solanum lycopersicum)
[...]

Vitales

❦  Vitaceae
vigne vierge (Ampelopsis brevipedunculata)
vigne vierge (vraie) (Parthenocissus quinquefolia)
vigne (Vitis vinifera)

Zingiberales

❦  Cannaceae
canna (Canna indica)

❦  Zingiberaceae
curcuma (Curcuma longa)

[1Science de la classification.