Accueil > Mots-clés > familles botaniques (selon AGP IV & PPG I)

familles botaniques (selon AGP IV & PPG I) : classement par ordres

Classification phylogénétique botanique des angiospermes (plantes « à fleurs ») et Classification des ptéridophytes (lycophytes et fougères)

L’observation des organes de reproduction est à la base de la classification « classique ». Pendant longtemps, la recherche n’a que peu modifié celle-ci, aboutissement des connaissances botaniques. L’apport récent des techniques d’études de l’ADN (lui-même n’est connu que depuis quelques décennies) a bouleversé la cladistique [1] et amené de passionnantes remises en cause de la classification du vivant. Une autre page recense toujours l’ancienne classification des familles dont l’utilisation est encore très répandue.

Sur l’Angiosperms Phylogeny Group III (édition 2009), voir la Classification_APG III sur Wikipédia anglophone.

Les familles botaniques de l’Europe occidentale sont souvent moins diversifiées que les mêmes familles présentes dans le reste de l’Hémisphère Nord.

Les glaciations ont plusieurs fois repoussé les plantes vers le Sud dans des espaces refuges assez réduits. Les reconquêtes entre les périodes glaciaires se font donc à partir d’un patrimoine appauvri, au contraire des régions de l’Amérique du Nord et de l’Asie du Nord-Est dont l’arrière pays immense et très varié a été moins couvert par les glaces. Aussi, ces régions ont pu mieux préserver et diversifier leurs espèces. De même pour les espèces communes à ces zones et à l’Europe occidentale, la diversité génétique a pu y être mieux préservée.

Une quatrième version de la classification est depuis parue et suivie ici, l’APG IV (2016) :
Wikipédia francophone
Wikipédia anglophone

Sur le PPG I (2016) du Pteridophyte Phylogeny Group, voir : https://fr.wikipedia.org/wiki/Pteridophyte_Phylogeny_Group

Le Pteridophyte Phylogeny Group, ou PPG, est un groupe international informel de botanistes systématiciens qui collaborent pour établir un consensus sur la classification des ptéridophytes (lycophytes et fougères) qui reflète les connaissances sur les relations entre les plantes découvertes par des études phylogénétiques. En 2016, le groupe a publié une classification des ptéridophytes existants, appelée « PPG I ». L’article comptait 94 auteurs (26 principaux et 68 supplémentaires). [consulté en décembre 2021]

et sa source : https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/jse.12229


Acorales

❦  Acoraceae
acore (Acorus calamus)

Alismatales

❦  Araceae
arum d’Italie (Arum italicum)
gouet tacheté (Arum maculatum)
calla des marais (Calla palustris)

❦  Alismataceae
plantain d’eau (Alisma plantago-aquatica)
sagittaire (Sagittaria sagittifolia)

❦  Butomaceae
butome (Butomus umbellatus)

❦  Hydrocharitaceae
aloès d’eau (Stratiotes aloides)
morène des grenouilles (Hydrocharis morsus-ranae)

❦  Potamogetonaceae
potamot nageant (Potamogeton natans)

Apiales

❦  Araliaceae
lierre (Hedera helix)
ginseng (Panax ginseng)
éleuthérocoque (Eleutherococcus senticosus)
écuelle d’eau (Hydrocotyle vulgaris)

❦  Apiaceae
fenouil (Foeniculum vulgare)
persil (Petroselinum crispum)
coriandre (Coriandrum sativum)
angélique officinale (Angelica archangelica)
fenouil à bulbe (Foeniculum vulgare dulce)
[...]

Aquifoliales

❦  Aquifoliaceae
houx (Ilex aquifolium)
houx verticillé (Ilex verticillata)

Asparagales

❦  Orchidaceae
orchis grenouille (Dactylorhiza viridis)
ophrys araignée (Ophrys aranifera)
listère à feuilles ovales (Listera ovata)
limodore à feuilles avortées (Limodorum abortivum)
orchis pourpre (Orchis purpurea)
[...]

❦  Iridaceae
crocus de Naples (Crocus vernus)
crocus jaune  (Crocus ancyrensis)
iris des jardins (Iris × germanica)
iris gigot (Iris foetidissima)
safran (Crocus sativus)
[...]

❦  Asparagaceae
muscari à toupet (Muscari comosum)
asperge (Asparagus officinalis)
dame d’onze heures (Ornithogalum umbellatum)
muscari à grappe (Muscari neglectum)

❦  Amaryllidaceae
narcisse des poètes (Narcissus poeticus)
ail des ours (Allium ursinum)
oignon (Allium cepa)
jonquille (Narcissus pseudonarcissus)
ail chinois (Allium tuberosum)
[...]

❦  Asparagaceae Scilloideae
jacinthe hispanica (Hyacinthoides non-scripta hispanica)
scille (Scilla siberica)
jacinthe des bois (Hyacinthoides non-scripta)

❦  Asparagaceae Nolinoideae
sceau de Salomon odorant (Polygonatum odoratum)
sceau de Salomon multiflore (Polygonatum multiflorum)
muguet (Convallaria majalis)
fragon petit-houx (Ruscus aculeatus)
sceau de Salomon à feuilles verticillées (Polygonatum verticillatum)

❦  Asphodelaceae
hémérocalle fauve (Hemerocallis fulva)
asphodèle blanc (Asphodelus albus)

Asterales

❦  Campanulaceae
campanule des Carpathes (Campanula carpatica)
campanule gantelée (Campanula trachelium)
campanule des murailles (Campanula portenschlagiana)
campanule agglomérée (à bouquet) (Campanula glomerata)
cardinale des marais (Lobelia urens)
[...]

❦  Menyanthaceae
nénufar, faux (Nymphoides peltata)
trèfle d’eau (Menyanthes trifoliata)

❦  Asteraceae
bardane, grande (Arctium lappa)
antennaire pied de chat (Antennaria dioica)
carthame des teinturiers (Carthamus tinctorius)
pâquerette (Bellis perennis)
coréopsis à grandes fleurs (Coreopsis grandiflora)
[...]

Boraginales

❦  Boraginaceae
grémil officinal (Lithospermum officinale)
consoude (grande) (Symphytum officinale)
myosotis du Caucase (Brunnera macrophylla)
consoude hérissée (Symphytum asperum)
phacélie (Phacelia tanacetifolia)
[...]

Brassicales

❦  Tropaeolaceae
capucine (Tropaeolum majus)

❦  Resedaceae
gaude (Reseda luteola)
réséda (Reseda lutea)

❦  Brassicaceae
radis (Raphanus sativus)
chou pommé (Brassica oleracea capitata)
bourse à pasteur (Capsella bursa-pastoris)
raifort (Armoracia rusticana)
lunaire annuelle (Lunaria annua)
[...]

Buxales

❦  Buxaceae
buis (Buxus sempervirens)

Caryophyllales

❦  Plumbaginaceae
dentelaire du Cap (Plumbago auriculata)

❦  Polygonaceae
oseille, petite (Rumex acetosella)
rumex élégant (Rumex pulcher)
renouée bistorte (Polygonum bistorta)
oseille (Rumex acetosa)
persicaire amphibie (Polygonum amphibium)
[...]

❦  Caryophyllaceae
céraiste commun (Cerastium fontanum)
gypsophile paniculé (Gypsophila paniculata)
coquelourde des jardins (Silene coronaria)
silène enflé (Silene vulgaris)
mouron des oiseaux (Stellaria media)
[...]

❦  Amaranthaceae
arroche (Atriplex hortensis)
chénopode blanc (Chenopodium album)
épinard-fraise (Blitum virgatum)
amarante queue-de-renard (Amaranthus caudatus)
poirée (Beta vulgaris cicla)
[...]

❦  Aizoaceae
tétragone (Tetragonia tetragonoides)

❦  Portulacaceae
pourpier (Portulaca oleracea)

❦  Nyctaginaceae

Celastrales

❦  Celastraceae
parnassie des marais (Parnassia palustris)
fusain d’Europe (Euonymus europaeus)

Ceratophyllales

❦  Ceratophyllaceae
cornifle nageant (Ceratophyllum demersum)

Cornales

❦  Cornaceae
cornouiller blanc (Cornus alba)
cornouiller mâle (Cornus mas)
cornouiller sanguin (Cornus sanguinea)
cornouiller du Canada (Cornus canadensis)

❦  Hydrangeaceae
hortensia en panicule (Hydrangea paniculata)
hortensia grimpant (Hydrangea petiolaris)
hortensia à feuilles de chêne (Hydrangea quercifolia)
hortensia aspera (Hydrangea aspera)
hortensia (Hydrangea macrophylla)
[...]

Cucurbitales

❦  Cucurbitaceae
courgette (Cucurbita pepo)
concombre (Cucumis sativus)
concombre à confire (Melothria scabra)
cornichon (Cucumis sativus)
potimarron (Cucurbita maxima var. potimarron)
[...]

Dipsacales

❦  Adoxaceae
yèble (Sambucus ebulus)
sureau rameux (Sambucus racemosa)
viorne bodnantense (Viburnum × bodnantense)
sureau du Canada (Sambucus canadensis)
sureau noir (Sambucus nigra)
[...]

❦  Caprifoliaceae
mâche (Valerianella locusta)
chèvrefeuille du Japon (Lonicera japonica)
cardère poilue (Dipsacus pilosus)
valérianelle carénée (Valerianella carinata)
succise des prés (Succisa pratensis)
[...]

Equisetales

❦  Equisetaceae
prêle des champs (Equisetum arvense)
prêle des marais (Equisetum palustre)
prêle des rivières (Equisetum fluviatile)

Ericales

❦  Balsaminaceae
balsamine des jardins (Impatiens balsamina)

❦  Polemoniaceae
polémoine bleue (Polemonium caeruleum)

❦  Primulaceae
primevère élevée (Primula eliator)
hottonie des marais (Hottonia palustris)
primevère officinale (Primula veris)
lysimaque commune (Lysimachia vulgaris)
primevère acaule (Primula vulgaris)
[...]

❦  Actinidiaceae
kiwi (Actinidia deliciosa)

❦  Clethraceae
clèthre à feuilles d’aulne (Clethra alnifolia)

❦  Ericaceae
bruyère tétragone (Erica tetralix)
canneberge (Vaccinium oxycoccos)
callune (Calluna vulgaris)
bruyère d’hiver (Erica carnea)
myrtillier (Vaccinium myrtillus)
[...]

❦  Theaceae

Fabales

❦  Fabaceae
pois asperge (Tetragonolobus purpureus)
lotier corniculé (Lotus corniculatus)
trèfle arbustif (Lespedeza thunbergii)
pois (Pisum sativum)
luzerne naine (Medicago minima)
[...]

Fagales

❦  Fagaceae
chêne rouvre/sessile (Quercus petraea)
chêne pubescent (Quercus pubescens)
hêtre (Fagus sylvatica)
chêne des marais (Quercus palustris)
châtaignier (Castanea sativa)
[...]

❦  Juglandaceae
noyer noir (Juglans nigra)
noyer (Juglans regia)

❦  Betulaceae
bouleau pubescent (Betula pubescens)
aulne glutineux (Alnus glutinosa)
aulne de Corse (Alnus cordata)
charme (Carpinus betulus)
aulne blanc (Alnus incana)
[...]

Garryales

❦  Garryaceae
aucuba (Aucuba japonica)

Gentianales

❦  Rubiaceae
garance des teinturiers (Rubia tinctorum)
garance voyageuse (Rubia peregrina)
caille-lait jaune (Galium verum)
gardénia (Gardenia jasminoides)
aspérule odorante (Galium odoratum)
[...]

❦  Gentianaceae
centaurée, petite (Centaurium erythraea)
gentiane jaune (Gentiana lutea)

❦  Apocynaceae
apocyne chanvrin (Apocynum cannabinum)
pervenche (Vinca minor)

Geraniales

❦  Geraniaceae
géranium mou (Geranium molle)
herbe à Robert (Geranium robertianum)
géranium à feuilles découpées (Geranium dissectum)
géranium macrorrhizum (Geranium macrorrhizum)
érodium à feuilles de ciguë (Erodium cicutarium)
[...]

Ginkgoales

❦  Ginkgoaceae
ginkgo (Ginkgo biloba)

Lamiales

❦  Oleaceae
jasmin d’hiver (Jasminum nudiflorum)
troène à feuilles ovales (Ligustrum ovalifolium)
lilas (Syringa vulgaris)
jasmin officinal (Jasminum officinale)
forsythia (Forsythia × intermedia)
[...]

❦  Plantaginaceae
ruine de Rome (Cymbalaria muralis)
digitale (Digitalis purpurea)
plantain lancéolé (Plantago lanceolata)
plantain corne-de-cerf (Plantago coronopus)
gratiole (Gratiola officinalis)
[...]

❦  Scrophulariaceae
bouillon blanc (Verbascum thapsus)
buddléia à feuilles alternes (Buddleja alternifolia)
buddléia de Lindley (Buddleja lindleyana)
buddléia (Buddleja davidii)
scrofulaire noueuse (Scrophularia nodosa)

❦  Lamiaceae
sarriette vivace (Satureja montana)
sauge des prés (Salvia pratensis)
cataire (Nepeta cataria)
épiaire des marais (Stachys palustris)
sauge officinale (Salvia officinalis)
[...]

❦  Paulowniaceae
paulownia (Paulownia tomentosa)

❦  Lentibulariaceae
utriculaire commune (Utricularia vulgaris)

❦  Acanthaceae
acanthe (Acanthus mollis)

❦  Bignoniaceae
bignone (Campsis grandiflora)
catalpa (Catalpa bignonioides)

❦  Verbenaceae
verveine hastée (Verbena hastata)
lantana rampant (Lantana montevidensis)
verveine officinale (Verbena officinalis)
verveine de Buenos Aires (Verbena bonariensis)
verveine rugueuse (Verbena rigida)
[...]

❦  Orobanchaceae

Laurales

❦  Lauraceae
laurier sauce (Laurus nobilis)

Liliales

❦  Colchicaceae
colchique d’automne (Colchicum multiflorum)

❦  Liliaceae
fritillaire pintade (Fritillaria meleagris)
tulipe des bois (Tulipa sylvestris)
fritillaire impériale (Fritillaria imperialis)
tulipe humilis (Tulipa humilis)
lis (Lilium bulbiferum)

Magnoliales

❦  Magnoliaceae
magnolia étoilé (Magnolia stellata)
tulipier de Virginie (Liriodendron tulipifera)
magnolia (Magnolia × soulangeana)
magnolia à grandes fleurs (Magnolia grandiflora)

Malpighiales

❦  Euphorbiaceae
euphorbe des bois (Euphorbia amygdaloides)
ricin (Ricinus communis)
euphorbe des marais (Euphorbia palustris)
euphorbe epithymoides (Euphorbia polychroma)
mercuriale vivace (Mercurialis perennis)
[...]

❦  Passifloraceae
passiflore (Passiflora incarnata)

❦  Salicaceae
tremble (Populus tremula)
saule blanc (Salix alba)
saule à trois étamines (Salix triandra)
saule pourpre (Salix purpurea)
peuplier blanc (Populus alba)
[...]

❦  Violaceae
violette odorante (Viola odorata)
pensée sauvage (Viola tricolor)
violette des marais (Viola palustris)

❦  Linaceae
lin_ usuel (Linum usitatissimum)
lin_ vivace (Linum bienne)

❦  Hypericaceae
millepertuis à grandes fleurs (Hypericum calycinum)
millepertuis perforé (Hypericum perforatum)

Malvales

❦  Malvaceae
gombo (Abelmoschus esculentum)
rose trémière (Alcea rosea)
mauve musquée (Malva moschata)
mauve alcée (Malva alcea)
tilleul de Hollande (Tilia × europaea)
[...]

❦  Thymelaeaceae
daphné (bois-gentil) (Daphne mezereum)

❦  Cistaceae
hélianthème commun (Helianthemum nummularium)

Myrtales

❦  Lythraceae
salicaire (Lythrum salicaria)

❦  Onagraceae
épilobe hérissé (Epilobium hirsutum)
gaura (Oenothera lindheimeri)
circée de Lutèce (Circaea lutetiana)
fuchsia de Magellan (Fuchsia magellanica)
épilobe en épi (Epilobium angustifolium)
[...]

Nymphaeales

❦  Nymphaeaceae
nénufar jaune (Nuphar lutea)
nénufar blanc (Nymphaea alba)

Oxalidales

❦  Oxalidaceae
oxalis petite oseille (Oxalis acetosella)

Pinales

❦  Cupressaceae
thuya (Thuja plicata)
cyprès de Leyland (Cuprocyparis leylandii)
genévrier (Juniperus communis)
cyprès (Cupressus sempervirens)

❦  Taxaceae
if (Taxus baccata)

❦  Pinaceae
mélèze (Larix decidua)
pin sylvestre (Pinus sylvestris)
épicéa (Picea abies)
sapin pectiné (Abies alba)

Piperales

❦  Aristolochiaceae

Poales

❦  Typhaceae
rubanier dressé (Sparganium erectum)
massette à feuilles étroites (Typha angustifolia)
massette à feuilles larges (Typha latifolia)

❦  Juncaceae
jonc glauque (Juncus inflexus)
jonc épars (Juncus effusus)

❦  Cyperaceae
jonc des tonneliers (Schoenoplectus lacustris)
laiche faux-souchet (Carex pseudocyperus)
linaigrette engainante (Eriophorum vaginatum)
laiche pendante (Carex pendula)
linaigrette à feuilles étroites (Eriophorum angustifolium)
[...]

❦  Poaceae
amourette annuelle (Briza maxima)
fétuque élevée (Festuca arundinacea)
dactyle aggloméré (Dactylis glomerata)
calamagrostide (Calamagrostis x acutiflora)
avoine (Avena sativa)
[...]

Polypodiales

❦  Cystopteridaceae
polypode de Robert (Gymnocarpium robertianum)
capillaire blanc (Cystopteris fragilis)
polypode dryoptère (Gymnocarpium dryopteris)

❦  Aspleniaceae
doradille du Nord (Asplenium septentrionale)
rue des murailles (Asplenium ruta-muraria)
asplénium noir (Asplenium adiantum-nigrum)
cétérach officinal (Asplenium ceterach)
capillaire des murailles (Asplenium trichomanes)
[...]

❦  Woodsiaceae
❦  Athyriaceae
fougère femelle (Athyrium filix-femina)

❦  Dryopteridaceae
fougère mâle (Dryopteris filix-mas)
polypode intermédiaire (Polypodium interjectum)
polystic à aiguillons (Polystichum aculeatum)
polypode commun (Polypodium vulgare)
dryoptéris à crêtes (Dryopteris cristata)
[...]

❦  Thelypteridaceae
phégoptéris vulgaire (Phegopteris connectilis)
fougère des marais (Thelypteris palustris)
oréoptéris (Oreopteris limbosperma)

❦  Blechnaceae
blechne (Struthiopteris spicant)

❦  Dennstaedtiaceae
fougère aigle (Pteridium aquilinum)

Proteales

❦  Platanaceae
platane commun (Platanus × hispanica)

Ranunculales

❦  Papaveraceae
corydale jaune (Pseudofumaria lutea)
pavot de Californie (Eschscholzia californica)
fumeterre (Fumaria officinalis)
pavot d’Orient (Papaver orientale)
pavot somnifère (œillette) (Papaver somniferum)
[...]

❦  Berberidaceae
mahonia (Berberis aquifolium)
épimède (Epimedium pinnatum)
épine-vinette (Berberis vulgaris)

❦  Ranunculaceae
cierge d’argent (Actaea racemosa)
renoncule rampante (Ranunculus repens)
aconit napel (Aconitum napellus)
anémone de Grèce (Anemone blanda)
goutte de sang (Adonis annua)
[...]

Rosales

❦  Rosaceae
rosier rugueux (Rosa rugosa)
cognassier du Japon (Chaenomeles japonica)
pommier sauvage (Malus sylvestris)
pommier (Malus domestica)
aigremoine eupatoire (Agrimonia eupatoria)
[...]

❦  Elaeagnaceae
argousier (Hippophae rhamnoides)
olivier de Bohème (Elaeagnus angustifolia)

❦  Rhamnaceae
bourdaine (Frangula dodonei)
céanothe (Ceanothus × delilianus)
nerprun purgatif (Rhamnus cathartica)

❦  Ulmaceae
orme de montagne (Ulmus glabra)
orme champêtre (Ulmus minor)
orme lisse (Ulmus laevis)

❦  Cannabaceae
houblon (Humulus lupulus)
chanvre (Cannabis sativa)

❦  Urticaceae
pariétaire de Judée (Parietaria judaica)
ortie brulante (Urtica urens)
ortie (Urtica dioica)

Salviniales

❦  Salviniaceae
azolle fausse-fougère (Azolla filiculoides)

Santalales

❦  Santalaceae
gui_ (Viscum album)

Sapindales

❦  Anacardiaceae
sumac amarante (Rhus typhina)
sumac des corroyeurs (Rhus coriaria)
arbre à perruques (Rhus coggygria)

❦  Sapindaceae
érable sycomore (Acer pseudoplatanus)
érable plane (Acer platanoides)
marronnier (Aesculus hippocastaneum)
érable champêtre (Acer campestre)

❦  Rutaceae
rue officinale (Ruta graveolens)

❦  Simaroubaceae
ailante (Ailanthus altissima)

Saxifragales

❦  Paeoniaceae
pivoine (Paeonia lactiflora)

❦  Hamamelidaceae
hamamélis mou (Hamamelis mollis)
hamamélis de Virginie (Hamamelis virginiana)

❦  Grossulariaceae
cassissier (Ribes nigrum)
groseillier à fleurs (Ribes sanguineum)
groseillier à maquereau (Ribes uva-crispa)
casseillier (Ribes × nidigrolaria)
groseillier (Ribes rubrum)

❦  Saxifragaceae
bergénia (Bergenia crassifolia)
heuchère (désespoir du peintre) (Heuchera americana)
saxifrage granulé (Saxifraga granulata)
perce-pierre (Saxifraga tridactylites)
deutzia (Deutzia gracilis)

❦  Crassulaceae
orpin spurium (Sedum spurium)
orpin des jardins (Sedum spectabile)
joubarbe à grandes fleurs (Sempervivum grandiflorum)
orpin des rochers (Sedum rupestre)
orpin blanc (Sedum album)
[...]

❦  Haloragaceae
myriophylle à épis (Myriophyllum spicatum)

Solanales

❦  Convolvulaceae
patate douce (Ipomoea batatas)
liseron des haies (Calystegia sepium)
liseron des champs (Convolvulus arvensis)
volubilis (Ipomoea purpurea)

❦  Solanaceae
poivron (Capsicum annuum)
piment (Capsicum annuum)
tomatillo (Physalis ixocarpa)
pomme de terre (Solanum tuberosum)
tomate (Solanum lycopersicum)
[...]

Vitales

❦  Vitaceae
vigne vierge (vraie) (Parthenocissus quinquefolia)
vigne (Vitis vinifera)
vigne vierge (Ampelopsis brevipedunculata)

Zingiberales

❦  Cannaceae
canna (Canna indica)

❦  Zingiberaceae
curcuma (Curcuma longa)

[1Science de la classification.