Accueil > Mots-clés > familles botaniques (selon AGP IV & PPG I)

familles botaniques (selon AGP IV & PPG I) : classement par ordres

Classification phylogénétique botanique des angiospermes (plantes « à fleurs ») et Classification des ptéridophytes (lycophytes et fougères)

L’observation des organes de reproduction est à la base de la classification « classique ». Pendant longtemps, la recherche n’a que peu modifié celle-ci, aboutissement des connaissances botaniques. L’apport récent des techniques d’études de l’ADN (lui-même n’est connu que depuis quelques décennies) a bouleversé la cladistique [1] et amené de passionnantes remises en cause de la classification du vivant. Une autre page recense toujours l’ancienne classification des familles dont l’utilisation est encore très répandue.

Sur l’Angiosperms Phylogeny Group III (édition 2009), voir la Classification_APG III sur Wikipédia anglophone.

Les familles botaniques de l’Europe occidentale sont souvent moins diversifiées que les mêmes familles présentes dans le reste de l’Hémisphère Nord.

Les glaciations ont plusieurs fois repoussé les plantes vers le Sud dans des espaces refuges assez réduits. Les reconquêtes entre les périodes glaciaires se font donc à partir d’un patrimoine appauvri, au contraire des régions de l’Amérique du Nord et de l’Asie du Nord-Est dont l’arrière pays immense et très varié a été moins couvert par les glaces. Aussi, ces régions ont pu mieux préserver et diversifier leurs espèces. De même pour les espèces communes à ces zones et à l’Europe occidentale, la diversité génétique a pu y être mieux préservée.

Une quatrième version de la classification est depuis parue et suivie ici, l’APG IV (2016) :
Wikipédia francophone
Wikipédia anglophone

Sur le PPG I (2016) du Pteridophyte Phylogeny Group, voir : https://fr.wikipedia.org/wiki/Pteridophyte_Phylogeny_Group

Le Pteridophyte Phylogeny Group, ou PPG, est un groupe international informel de botanistes systématiciens qui collaborent pour établir un consensus sur la classification des ptéridophytes (lycophytes et fougères) qui reflète les connaissances sur les relations entre les plantes découvertes par des études phylogénétiques. En 2016, le groupe a publié une classification des ptéridophytes existants, appelée « PPG I ». L’article comptait 94 auteurs (26 principaux et 68 supplémentaires). [consulté en décembre 2021]

et sa source : https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/jse.12229


Acorales

❦  Acoraceae
acore (Acorus calamus)

Alismatales

❦  Araceae
arum d’Italie (Arum italicum)
calla des marais (Calla palustris)
gouet tacheté (Arum maculatum)

❦  Alismataceae
plantain d’eau (Alisma plantago-aquatica)
sagittaire (Sagittaria sagittifolia)

❦  Butomaceae
butome (Butomus umbellatus)

❦  Hydrocharitaceae
aloès d’eau (Stratiotes aloides)
morène des grenouilles (Hydrocharis morsus-ranae)

❦  Potamogetonaceae
potamot nageant (Potamogeton natans)

Apiales

❦  Araliaceae
ginseng (Panax ginseng)
lierre (Hedera helix)
écuelle d’eau (Hydrocotyle vulgaris)
éleuthérocoque (Eleutherococcus senticosus)

❦  Apiaceae
cerfeuil tubéreux (Chaerophyllum bulbosum)
arabette des Alpes (Arabis alpina)
cerfeuil musqué (Myrrhis odorata)
angélique sylvestre (Angelica sylvestris)
carotte sauvage (Daucus carota carota)
[...]

Aquifoliales

❦  Aquifoliaceae
houx verticillé (Ilex verticillata)
houx (Ilex aquifolium)

Asparagales

❦  Orchidaceae
ophrys mouche (Ophrys insectifera)
platanthère à fleurs vertes (Platanthera chlorantha)
céphalanthère de Damas (Cephalanthera damasonium)
épipactis pourpre noirâtre (Epipactis atrorubens)
goodyère rampante (Goodyera repens)
[...]

❦  Iridaceae
iris réticulé (Iris reticulata)
iris des jardins (Iris × germanica)
safran (Crocus sativus)
crocus de Tommasini (Crocus tommasinianus)
iris de Sibérie (Iris sibirica)
[...]

❦  Asparagaceae
dame d’onze heures (Ornithogalum umbellatum)
asperge (Asparagus officinalis)
muscari à grappe (Muscari neglectum)
muscari à toupet (Muscari comosum)

❦  Amaryllidaceae
poireau (Allium porrum)
poireau perpétuel (Allium ampeloprasum)
ail chinois (Allium tuberosum)
ail (Allium sativum)
oignon (Allium cepa)
[...]

❦  Asparagaceae Scilloideae
scille (Scilla siberica)
jacinthe hispanica (Hyacinthoides non-scripta hispanica)
jacinthe des bois (Hyacinthoides non-scripta)

❦  Asparagaceae Nolinoideae
muguet (Convallaria majalis)
sceau de Salomon odorant (Polygonatum odoratum)
sceau de Salomon multiflore (Polygonatum multiflorum)
sceau de Salomon à feuilles verticillées (Polygonatum verticillatum)
fragon petit-houx (Ruscus aculeatus)

❦  Asphodelaceae
asphodèle blanc (Asphodelus albus)
hémérocalle fauve (Hemerocallis fulva)

Asterales

❦  Campanulaceae
cardinale des marais (Lobelia urens)
campanule des murailles (Campanula portenschlagiana)
campanule agglomérée (à bouquet) (Campanula glomerata)
campanule pyramidale (Campanula pyramidalis)
campanule des Carpathes (Campanula carpatica)
[...]

❦  Menyanthaceae
trèfle d’eau (Menyanthes trifoliata)
nénufar, faux (Nymphoides peltata)

❦  Asteraceae
tournesol (Helianthus annuus)
pyrèthre (Tanacetum cinerariifolium)
souci officinal (Calendula officinalis)
camomille, grande (Tanacetum parthenium)
tagète de Lemmon (Tagetes lemmonii)
[...]

Boraginales

❦  Boraginaceae
consoude hérissée (Symphytum asperum)
consoude (grande) (Symphytum officinale)
grémil officinal (Lithospermum officinale)
buglosse officinale (Anchusa officinalis)
buglosse des champs (Anchusa arvensis)
[...]

Brassicales

❦  Tropaeolaceae
capucine (Tropaeolum majus)

❦  Resedaceae
gaude (Reseda luteola)
réséda (Reseda lutea)

❦  Brassicaceae
alliaire (Alliaria petiolata)
rorippe amphibie (Rorippa amphibia)
chou-rave (Brassica oleracea gongylodes)
chou frisé (Brassica oleracea sabellica)
radis d’hiver (Raphanus sativus)
[...]

Buxales

❦  Buxaceae
buis (Buxus sempervirens)

Caryophyllales

❦  Plumbaginaceae
dentelaire du Cap (Plumbago auriculata)

❦  Polygonaceae
oseille (Rumex acetosa)
renouée des haies (Fallopia aubertii)
patience (Rumex patienta)
patience crépue (Rumex crispus)
persicaire amphibie (Polygonum amphibium)
[...]

❦  Caryophyllaceae
coquelourde des jardins (Silene coronaria)
oeillet des fleuristes (Dianthus caryophyllus)
silène enflé (Silene vulgaris)
céraiste commun (Cerastium fontanum)
oeillet mignardise (Dianthus plumarius)
[...]

❦  Amaranthaceae
épinard (Spinacia oleracea)
épinard-fraise (Blitum virgatum)
arroche (Atriplex hortensis)
amarante queue-de-renard (Amaranthus caudatus)
betterave (Beta vulgaris)
[...]

❦  Aizoaceae
tétragone (Tetragonia tetragonoides)

❦  Portulacaceae
pourpier (Portulaca oleracea)

❦  Nyctaginaceae

Celastrales

❦  Celastraceae
fusain d’Europe (Euonymus europaeus)
parnassie des marais (Parnassia palustris)

Ceratophyllales

❦  Ceratophyllaceae
cornifle nageant (Ceratophyllum demersum)

Cornales

❦  Cornaceae
cornouiller mâle (Cornus mas)
cornouiller blanc (Cornus alba)
cornouiller du Canada (Cornus canadensis)
cornouiller sanguin (Cornus sanguinea)

❦  Hydrangeaceae
hortensia serrata (Hydrangea serrata)
hortensia grimpant (Hydrangea petiolaris)
hortensia (Hydrangea macrophylla)
hortensia aspera (Hydrangea aspera)
hortensia à feuilles de chêne (Hydrangea quercifolia)
[...]

Cucurbitales

❦  Cucurbitaceae
courgette (Cucurbita pepo)
potimarron (Cucurbita maxima var. potimarron)
potiron (Cucurbita maxima)
cornichon (Cucumis sativus)
bryone (Bryonia dioica)
[...]

Dipsacales

❦  Adoxaceae
yèble (Sambucus ebulus)
sureau du Canada (Sambucus canadensis)
sureau rameux (Sambucus racemosa)
viorne mancienne (Viburnum lantana)
viorne obier (Viburnum opulus)
[...]

❦  Caprifoliaceae
succise des prés (Succisa pratensis)
weigéla (Weigela florida)
chèvrefeuille des haies (Lonicera periclymenum)
cardère poilue (Dipsacus pilosus)
[...]

Equisetales

❦  Equisetaceae
prêle des champs (Equisetum arvense)
prêle des marais (Equisetum palustre)
prêle des rivières (Equisetum fluviatile)

Ericales

❦  Balsaminaceae
balsamine des jardins (Impatiens balsamina)

❦  Polemoniaceae
polémoine bleue (Polemonium caeruleum)

❦  Primulaceae
primevère élevée (Primula eliator)
lysimaque commune (Lysimachia vulgaris)
lysimaque nummulaire (Lysimachia nummularia)
lysimaque ponctuée (Lysimachia punctata)
primevère rose (Primula rosea)
[...]

❦  Actinidiaceae
kiwi (Actinidia deliciosa)

❦  Clethraceae
clèthre à feuilles d’aulne (Clethra alnifolia)

❦  Ericaceae
andromède (Andromeda polifolia)
callune (Calluna vulgaris)
leucothoe (Leucothoe axillaris)
bruyère tétragone (Erica tetralix)
bruyère cendrée (Erica cinerea)
[...]

❦  Theaceae

Fabales

❦  Fabaceae
lotier des marais (Lotus pedunculatus)
luzerne naine (Medicago minima)
dolique-asperge (Vigna unguiculata sesquipedalis)
vesce à épis (Vicia cracca)
trèfle blanc (Trifolium repens)
[...]

Fagales

❦  Fagaceae
chêne rouvre/sessile (Quercus petraea)
chêne pubescent (Quercus pubescens)
châtaignier (Castanea sativa)
hêtre (Fagus sylvatica)
chêne pédonculé (Quercus robur)
[...]

❦  Juglandaceae
noyer noir (Juglans nigra)
noyer (Juglans regia)

❦  Betulaceae
noisetier de Byzance (Corylus colurna)
aulne blanc (Alnus incana)
aulne glutineux (Alnus glutinosa)
bouleau pubescent (Betula pubescens)
aulne de Corse (Alnus cordata)
[...]

Garryales

❦  Garryaceae
aucuba (Aucuba japonica)

Gentianales

❦  Rubiaceae
gaillet gratteron (Galium aparine)
aspérule odorante (Galium odoratum)
gardénia (Gardenia jasminoides)
garance des teinturiers (Rubia tinctorum)
garance voyageuse (Rubia peregrina)
[...]

❦  Gentianaceae
gentiane jaune (Gentiana lutea)
centaurée, petite (Centaurium erythraea)

❦  Apocynaceae
apocyne chanvrin (Apocynum cannabinum)
pervenche (Vinca minor)

Geraniales

❦  Geraniaceae
géranium macrorrhizum (Geranium macrorrhizum)
herbe à Robert (Geranium robertianum)
géranium des marais (Geranium palustre)
géranium mou (Geranium molle)
érodium à feuilles de ciguë (Erodium cicutarium)
[...]

Ginkgoales

❦  Ginkgoaceae
ginkgo (Ginkgo biloba)

Lamiales

❦  Oleaceae
jasmin officinal (Jasminum officinale)
frêne (Fraxinus excelsior)
forsythia (Forsythia × intermedia)
troène à feuilles ovales (Ligustrum ovalifolium)
troène (Ligustrum vulgare)
[...]

❦  Plantaginaceae
linaire (Linaria vulgaris)
véronique en épis (Veronica spicata)
digitale jaune (Digitalis lutea)
digitale (Digitalis purpurea)
plantain corne-de-cerf (Plantago coronopus)
[...]

❦  Scrophulariaceae
buddléia (Buddleja davidii)
buddléia de Lindley (Buddleja lindleyana)
scrofulaire noueuse (Scrophularia nodosa)
buddléia à feuilles alternes (Buddleja alternifolia)
bouillon blanc (Verbascum thapsus)

❦  Lamiaceae
lamier pourpre (Lamium purpureum)
sauge sclarée (Salvia sclarea)
marrube (Marrubium vulgare)
sauge des prés (Salvia pratensis)
lavande (Lavandula angustifolia)
[...]

❦  Paulowniaceae
paulownia (Paulownia tomentosa)

❦  Lentibulariaceae
utriculaire commune (Utricularia vulgaris)

❦  Acanthaceae
acanthe (Acanthus mollis)

❦  Bignoniaceae
bignone (Campsis grandiflora)
catalpa (Catalpa bignonioides)

❦  Verbenaceae
lantana rampant (Lantana montevidensis)
verveine des jardins (Verbena × hybrida)
verveine officinale (Verbena officinalis)
verveine de Buenos Aires (Verbena bonariensis)
verveine odorante (Aloysia triphylla)
[...]

❦  Orobanchaceae

Laurales

❦  Lauraceae
laurier sauce (Laurus nobilis)

Liliales

❦  Colchicaceae
colchique d’automne (Colchicum multiflorum)

❦  Liliaceae
tulipe des bois (Tulipa sylvestris)
lis (Lilium bulbiferum)
fritillaire impériale (Fritillaria imperialis)
tulipe humilis (Tulipa humilis)
fritillaire pintade (Fritillaria meleagris)

Magnoliales

❦  Magnoliaceae
magnolia (Magnolia × soulangeana)
magnolia étoilé (Magnolia stellata)
magnolia à grandes fleurs (Magnolia grandiflora)
tulipier de Virginie (Liriodendron tulipifera)

Malpighiales

❦  Euphorbiaceae
euphorbe des bois (Euphorbia amygdaloides)
ricin (Ricinus communis)
euphorbe des marais (Euphorbia palustris)
mercuriale vivace (Mercurialis perennis)
euphorbe petit-cyprès (Euphorbia cyparissias)
[...]

❦  Passifloraceae
passiflore (Passiflora incarnata)

❦  Salicaceae
saule blanc (Salix alba)
saule à trois étamines (Salix triandra)
saule pourpre (Salix purpurea)
peuplier noir (Populus nigra)
saule pleureur (Salix babylonica)
[...]

❦  Violaceae
violette des marais (Viola palustris)
pensée sauvage (Viola tricolor)
violette odorante (Viola odorata)

❦  Linaceae
lin_ usuel (Linum usitatissimum)
lin_ vivace (Linum bienne)

❦  Hypericaceae
millepertuis à grandes fleurs (Hypericum calycinum)
millepertuis perforé (Hypericum perforatum)

Malvales

❦  Malvaceae
mauve sylvestre (Malva sylvestris)
tilleul argenté (Tilia tomentosa)
hibiscus de Syrie (althaea) (Hibiscus syriacus)
mauve alcée (Malva alcea)
abutilon de Théophraste (Abutilon theophrasti)
[...]

❦  Thymelaeaceae
daphné (bois-gentil) (Daphne mezereum)

❦  Cistaceae
hélianthème commun (Helianthemum nummularium)

Myrtales

❦  Lythraceae
salicaire (Lythrum salicaria)

❦  Onagraceae
gaura (Oenothera lindheimeri)
onagre à grandes fleurs (Oenothera glazioviana)
épilobe hérissé (Epilobium hirsutum)
circée de Lutèce (Circaea lutetiana)
fuchsia de Magellan (Fuchsia magellanica)
[...]

Nymphaeales

❦  Nymphaeaceae
nénufar jaune (Nuphar lutea)
nénufar blanc (Nymphaea alba)

Oxalidales

❦  Oxalidaceae
oxalis petite oseille (Oxalis acetosella)

Pinales

❦  Cupressaceae
cyprès de Leyland (Cuprocyparis leylandii)
thuya (Thuja plicata)
genévrier (Juniperus communis)
cyprès (Cupressus sempervirens)

❦  Taxaceae
if (Taxus baccata)

❦  Pinaceae
épicéa (Picea abies)
pin sylvestre (Pinus sylvestris)
sapin pectiné (Abies alba)
mélèze (Larix decidua)

Piperales

❦  Aristolochiaceae

Poales

❦  Typhaceae
rubanier dressé (Sparganium erectum)
massette à feuilles étroites (Typha angustifolia)
massette à feuilles larges (Typha latifolia)

❦  Juncaceae
jonc glauque (Juncus inflexus)
jonc épars (Juncus effusus)

❦  Cyperaceae
laiche de Buchanan (Carex buchananii)
linaigrette engainante (Eriophorum vaginatum)
laiche pendante (Carex pendula)
linaigrette à feuilles étroites (Eriophorum angustifolium)
jonc des tonneliers (Schoenoplectus lacustris)
[...]

❦  Poaceae
houlque molle (Holcus mollis)
orge (Hordeum vulgare)
sorgho (Sorghum bicolor)
blé_ (Triticum aestivum)
bambou ( bambous : plusieurs genres et espèces)
[...]

Polypodiales

❦  Cystopteridaceae
polypode dryoptère (Gymnocarpium dryopteris)
polypode de Robert (Gymnocarpium robertianum)
capillaire blanc (Cystopteris fragilis)

❦  Aspleniaceae
asplénium noir (Asplenium adiantum-nigrum)
doradille du Nord (Asplenium septentrionale)
scolopendre (Asplenium scolopendrium)
cétérach officinal (Asplenium ceterach)
capillaire des murailles (Asplenium trichomanes)
[...]

❦  Woodsiaceae
❦  Athyriaceae
fougère femelle (Athyrium filix-femina)

❦  Dryopteridaceae
dryoptéris voisin (Dryopteris affinis)
dryoptéris dilaté (Dryopteris dilatata)
dryoptéris de la Chartreuse (Dryopteris carthusiana)
polystic à soies (Polystichum setiferum)
dryoptéris à crêtes (Dryopteris cristata)
[...]

❦  Thelypteridaceae
fougère des marais (Thelypteris palustris)
phégoptéris vulgaire (Phegopteris connectilis)
oréoptéris (Oreopteris limbosperma)

❦  Blechnaceae
blechne (Struthiopteris spicant)

❦  Dennstaedtiaceae
fougère aigle (Pteridium aquilinum)

Proteales

❦  Platanaceae
platane commun (Platanus × hispanica)

Ranunculales

❦  Papaveraceae
fumeterre (Fumaria officinalis)
coquelicot (Papaver rhoeas)
coeur de Marie (Dicentra spectabilis)
pavot de Californie (Eschscholzia californica)
pavot d’Orient (Papaver orientale)
[...]

❦  Berberidaceae
épimède (Epimedium pinnatum)
épine-vinette (Berberis vulgaris)
mahonia (Berberis aquifolium)

❦  Ranunculaceae
clématite des Alpes (Clematis alpina)
anémone des bois (Anemone nemorosa)
douve, petite (Ranunculus flammula)
douve, grande (Ranunculus lingua)
anémone fausse-renoncule (Anemone ranunculoides)
[...]

Rosales

❦  Rosaceae
aubépine monogyne (Crataegus monogyna)
spirée de Thunberg (Spiraea thunbergii)
fraisier (Fragaria ×)
benoite (Geum urbanum)
pyracantha buisson ardent (Pyracantha pauciflora)
[...]

❦  Elaeagnaceae
argousier (Hippophae rhamnoides)
olivier de Bohème (Elaeagnus angustifolia)

❦  Rhamnaceae
céanothe (Ceanothus × delilianus)
bourdaine (Frangula dodonei)
nerprun purgatif (Rhamnus cathartica)

❦  Ulmaceae
orme champêtre (Ulmus minor)
orme lisse (Ulmus laevis)
orme de montagne (Ulmus glabra)

❦  Cannabaceae
chanvre (Cannabis sativa)
houblon (Humulus lupulus)

❦  Urticaceae
pariétaire de Judée (Parietaria judaica)
ortie (Urtica dioica)
ortie brulante (Urtica urens)

Salviniales

❦  Salviniaceae
azolle fausse-fougère (Azolla filiculoides)

Santalales

❦  Santalaceae
gui_ (Viscum album)

Sapindales

❦  Anacardiaceae
sumac amarante (Rhus typhina)
arbre à perruques (Rhus coggygria)
sumac des corroyeurs (Rhus coriaria)

❦  Sapindaceae
érable champêtre (Acer campestre)
marronnier (Aesculus hippocastaneum)
érable plane (Acer platanoides)
érable sycomore (Acer pseudoplatanus)

❦  Rutaceae
rue officinale (Ruta graveolens)

❦  Simaroubaceae
ailante (Ailanthus altissima)

Saxifragales

❦  Paeoniaceae
pivoine (Paeonia lactiflora)

❦  Hamamelidaceae
hamamélis mou (Hamamelis mollis)
hamamélis de Virginie (Hamamelis virginiana)

❦  Grossulariaceae
groseillier à maquereau (Ribes uva-crispa)
cassissier (Ribes nigrum)
groseillier à fleurs (Ribes sanguineum)
casseillier (Ribes × nidigrolaria)
groseillier (Ribes rubrum)

❦  Saxifragaceae
deutzia (Deutzia gracilis)
bergénia (Bergenia crassifolia)
heuchère (désespoir du peintre) (Heuchera americana)
saxifrage granulé (Saxifraga granulata)
perce-pierre (Saxifraga tridactylites)

❦  Crassulaceae
joubarbe des toits (Sempervivum tectorum)
joubarbe toile d’araignée (Sempervivum arachnoideum)
sédum âcre (Sedum acre)
orpin des jardins (Sedum spectabile)
orpin du Kamtchatka (Sedum kamtschaticum)
[...]

❦  Haloragaceae
myriophylle à épis (Myriophyllum spicatum)

Solanales

❦  Convolvulaceae
volubilis (Ipomoea purpurea)
patate douce (Ipomoea batatas)
liseron des champs (Convolvulus arvensis)
liseron des haies (Calystegia sepium)

❦  Solanaceae
poivron (Capsicum annuum)
aubergine (Solanum melongena)
tomate (Solanum lycopersicum)
jusquiame (Hyoscyamus niger)
piment (Capsicum annuum)
[...]

Vitales

❦  Vitaceae
vigne vierge (vraie) (Parthenocissus quinquefolia)
vigne (Vitis vinifera)
vigne vierge (Ampelopsis brevipedunculata)

Zingiberales

❦  Cannaceae
canna (Canna indica)

❦  Zingiberaceae
curcuma (Curcuma longa)

[1Science de la classification.