Accueil > Mots-clés > familles botaniques (selon AGP IV & PPG I)

familles botaniques (selon AGP IV & PPG I) : classement par ordres

Classification phylogénétique botanique des angiospermes (plantes « à fleurs ») et Classification des ptéridophytes (lycophytes et fougères)

L’observation des organes de reproduction est à la base de la classification « classique ». Pendant longtemps, la recherche n’a que peu modifié celle-ci, aboutissement des connaissances botaniques. L’apport récent des techniques d’études de l’ADN (lui-même n’est connu que depuis quelques décennies) a bouleversé la cladistique [1] et amené de passionnantes remises en cause de la classification du vivant. Une autre page recense toujours l’ancienne classification des familles dont l’utilisation est encore très répandue.

Sur l’Angiosperms Phylogeny Group III (édition 2009), voir la Classification_APG III sur Wikipédia anglophone.

Les familles botaniques de l’Europe occidentale sont souvent moins diversifiées que les mêmes familles présentes dans le reste de l’Hémisphère Nord.

Les glaciations ont plusieurs fois repoussé les plantes vers le Sud dans des espaces refuges assez réduits. Les reconquêtes entre les périodes glaciaires se font donc à partir d’un patrimoine appauvri, au contraire des régions de l’Amérique du Nord et de l’Asie du Nord-Est dont l’arrière pays immense et très varié a été moins couvert par les glaces. Aussi, ces régions ont pu mieux préserver et diversifier leurs espèces. De même pour les espèces communes à ces zones et à l’Europe occidentale, la diversité génétique a pu y être mieux préservée.

Une quatrième version de la classification est depuis parue et suivie ici, l’APG IV (2016) :
Wikipédia francophone
Wikipédia anglophone

Sur le PPG I (2016) du Pteridophyte Phylogeny Group, voir : https://fr.wikipedia.org/wiki/Pteridophyte_Phylogeny_Group

Le Pteridophyte Phylogeny Group, ou PPG, est un groupe international informel de botanistes systématiciens qui collaborent pour établir un consensus sur la classification des ptéridophytes (lycophytes et fougères) qui reflète les connaissances sur les relations entre les plantes découvertes par des études phylogénétiques. En 2016, le groupe a publié une classification des ptéridophytes existants, appelée « PPG I ». L’article comptait 94 auteurs (26 principaux et 68 supplémentaires). [consulté en décembre 2021]

et sa source : https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/jse.12229


Acorales

❦  Acoraceae
acore (Acorus calamus)

Alismatales

❦  Araceae
arum d’Italie (Arum italicum)
calla des marais (Calla palustris)
gouet tacheté (Arum maculatum)

❦  Alismataceae
sagittaire (Sagittaria sagittifolia)
plantain d’eau (Alisma plantago-aquatica)

❦  Butomaceae
butome (Butomus umbellatus)

❦  Hydrocharitaceae
aloès d’eau (Stratiotes aloides)
morène des grenouilles (Hydrocharis morsus-ranae)

❦  Potamogetonaceae
potamot nageant (Potamogeton natans)

Apiales

❦  Araliaceae
éleuthérocoque (Eleutherococcus senticosus)
écuelle d’eau (Hydrocotyle vulgaris)
lierre (Hedera helix)
ginseng (Panax ginseng)

❦  Apiaceae
livêche (Levisticum officinale)
berce (Heracleum sphondylium)
panais (Pastinaca sativa)
arabette des Alpes (Arabis alpina)
cèleri-rave (Apium graveolens rapaceum)
[...]

Aquifoliales

❦  Aquifoliaceae
houx verticillé (Ilex verticillata)
houx (Ilex aquifolium)

Asparagales

❦  Orchidaceae
orchis brulé (Neotinea ustulata)
orchis de mai (Dactylorhiza majalis)
céphalanthère à longues étroites (Cephalanthera longifolia)
orchis de Fuchs (Dactylorhiza fuchsii)
néottie nid d’oiseau (Neottia nidus-avis)
[...]

❦  Iridaceae
iris des jardins (Iris × germanica)
crocus de Tommasini (Crocus tommasinianus)
iris gigot (Iris foetidissima)
iris de Sibérie (Iris sibirica)
iris faux-acore (Iris pseudoacorus)
[...]

❦  Asparagaceae
muscari à grappe (Muscari neglectum)
muscari à toupet (Muscari comosum)
asperge (Asparagus officinalis)
dame d’onze heures (Ornithogalum umbellatum)

❦  Amaryllidaceae
jonquille (Narcissus pseudonarcissus)
ail des ours (Allium ursinum)
ciboule (Allium fistulosum)
ciboulette (Allium schoenoprasum)
ail rocambole (Allium sativum ophioscorodon)
[...]

❦  Asparagaceae Scilloideae
scille (Scilla siberica)
jacinthe hispanica (Hyacinthoides non-scripta hispanica)
jacinthe des bois (Hyacinthoides non-scripta)

❦  Asparagaceae Nolinoideae
fragon petit-houx (Ruscus aculeatus)
sceau de Salomon odorant (Polygonatum odoratum)
muguet (Convallaria majalis)
sceau de Salomon multiflore (Polygonatum multiflorum)
sceau de Salomon à feuilles verticillées (Polygonatum verticillatum)

❦  Asphodelaceae
asphodèle blanc (Asphodelus albus)
hémérocalle fauve (Hemerocallis fulva)

Asterales

❦  Campanulaceae
jasione des montagnes (Jasione montana)
cardinale des marais (Lobelia urens)
campanule pyramidale (Campanula pyramidalis)
campanule des Carpathes (Campanula carpatica)
campanule gantelée (Campanula trachelium)
[...]

❦  Menyanthaceae
trèfle d’eau (Menyanthes trifoliata)
nénufar, faux (Nymphoides peltata)

❦  Asteraceae
rose d’Inde (Tagetes erecta)
matricaire camomille (Matricaria chamomilla)
laitue des murailles (Mycelis muralis)
marguerite (Leucanthemum vulgare)
épervière des murs (Hieracium murorum)
[...]

Boraginales

❦  Boraginaceae
vipérine (Echium vulgare)
grémil officinal (Lithospermum officinale)
grémil diffus (Lithodora diffusa)
myosotis des champs (Myosotis arvensis)
consoude (grande) (Symphytum officinale)
[...]

Brassicales

❦  Tropaeolaceae
capucine (Tropaeolum majus)

❦  Resedaceae
gaude (Reseda luteola)
réséda (Reseda lutea)

❦  Brassicaceae
cresson de fontaine (Nasturtium officinale)
drave printanière (Erophila verna)
vélar fausse giroflée (Erysimum cheiranthoides)
tabouret des champs (Thlaspi arvense)
chou-rave (Brassica oleracea gongylodes)
[...]

Buxales

❦  Buxaceae
buis (Buxus sempervirens)

Caryophyllales

❦  Plumbaginaceae
dentelaire du Cap (Plumbago auriculata)

❦  Polygonaceae
rumex élégant (Rumex pulcher)
patience crépue (Rumex crispus)
patience (Rumex patienta)
persicaire (Polygonum persicaria)
oseille, petite (Rumex acetosella)
[...]

❦  Caryophyllaceae
céraiste commun (Cerastium fontanum)
compagnon blanc (Silene latifolia)
oeillet barbu (Dianthus barbatus)
silène enflé (Silene vulgaris)
fleur de coucou (Silene flos-cuculi)
[...]

❦  Amaranthaceae
chénopode blanc (Chenopodium album)
arroche-fraise (Blitum capitatum)
poirée (Beta vulgaris cicla)
amarante queue-de-renard (Amaranthus caudatus)
épinard-fraise (Blitum virgatum)
[...]

❦  Aizoaceae
tétragone (Tetragonia tetragonoides)

❦  Portulacaceae
pourpier (Portulaca oleracea)

❦  Nyctaginaceae

Celastrales

❦  Celastraceae
parnassie des marais (Parnassia palustris)
fusain d’Europe (Euonymus europaeus)

Ceratophyllales

❦  Ceratophyllaceae
cornifle nageant (Ceratophyllum demersum)

Cornales

❦  Cornaceae
cornouiller du Canada (Cornus canadensis)
cornouiller blanc (Cornus alba)
cornouiller mâle (Cornus mas)
cornouiller sanguin (Cornus sanguinea)

❦  Hydrangeaceae
hortensia serrata (Hydrangea serrata)
hortensia à feuilles de chêne (Hydrangea quercifolia)
hortensia (Hydrangea macrophylla)
seringat (Philadelphus coronarius)
hortensia aspera (Hydrangea aspera)
[...]

Cucurbitales

❦  Cucurbitaceae
concombre à confire (Melothria scabra)
melon (Cucumis melo)
potiron (Cucurbita maxima)
bryone (Bryonia dioica)
courgette (Cucurbita pepo)
[...]

Dipsacales

❦  Adoxaceae
viorne bodnantense (Viburnum × bodnantense)
sureau noir (Sambucus nigra)
viorne obier (Viburnum opulus)
viorne mancienne (Viburnum lantana)
sureau rameux (Sambucus racemosa)
[...]

❦  Caprifoliaceae
valériane d’Alger (Fedia graciliflora)
cardère (Dipsacus fullonum)
weigéla (Weigela florida)
cardère cultivée (Dipsacus sativus)
symphorine blanche (Symphoricarpos albus)
[...]

Equisetales

❦  Equisetaceae
prêle des marais (Equisetum palustre)
prêle des rivières (Equisetum fluviatile)
prêle des champs (Equisetum arvense)

Ericales

❦  Balsaminaceae
balsamine des jardins (Impatiens balsamina)

❦  Polemoniaceae
polémoine bleue (Polemonium caeruleum)

❦  Primulaceae
lysimaque thyrsiflore (Lysimachia thyrsiflora)
hottonie des marais (Hottonia palustris)
lysimaque nummulaire (Lysimachia nummularia)
cyclamen coum (Cyclamen coum)
primevère rose (Primula rosea)
[...]

❦  Actinidiaceae
kiwi (Actinidia deliciosa)

❦  Clethraceae
clèthre à feuilles d’aulne (Clethra alnifolia)

❦  Ericaceae
callune (Calluna vulgaris)
canneberge (Vaccinium oxycoccos)
leucothoe (Leucothoe axillaris)
bruyère cendrée (Erica cinerea)
myrtillier (Vaccinium myrtillus)
[...]

❦  Theaceae

Fabales

❦  Fabaceae
mélilot blanc (Trigonella alba)
haricot d’Espagne (Phaseolus coccineus)
trèfle blanc (Trifolium repens)
gesse tubéreuse (Lathyrus tuberosus)
minette (Medicago lupulina)
[...]

Fagales

❦  Fagaceae
chêne rouvre/sessile (Quercus petraea)
chêne des marais (Quercus palustris)
chêne pubescent (Quercus pubescens)
châtaignier (Castanea sativa)
hêtre (Fagus sylvatica)
[...]

❦  Juglandaceae
noyer (Juglans regia)
noyer noir (Juglans nigra)

❦  Betulaceae
noisetier de Byzance (Corylus colurna)
noisetier (Corylus avellana)
aulne glutineux (Alnus glutinosa)
bouleau pubescent (Betula pubescens)
aulne blanc (Alnus incana)
[...]

Garryales

❦  Garryaceae
aucuba (Aucuba japonica)

Gentianales

❦  Rubiaceae
garance des teinturiers (Rubia tinctorum)
gardénia (Gardenia jasminoides)
garance voyageuse (Rubia peregrina)
aspérule odorante (Galium odoratum)
gaillet gratteron (Galium aparine)
[...]

❦  Gentianaceae
gentiane jaune (Gentiana lutea)
centaurée, petite (Centaurium erythraea)

❦  Apocynaceae
apocyne chanvrin (Apocynum cannabinum)
pervenche (Vinca minor)

Geraniales

❦  Geraniaceae
géranium mou (Geranium molle)
géranium des marais (Geranium palustre)
géranium à feuilles découpées (Geranium dissectum)
herbe à Robert (Geranium robertianum)
géranium macrorrhizum (Geranium macrorrhizum)
[...]

Ginkgoales

❦  Ginkgoaceae
ginkgo (Ginkgo biloba)

Lamiales

❦  Oleaceae
troène (Ligustrum vulgare)
frêne (Fraxinus excelsior)
lilas (Syringa vulgaris)
jasmin officinal (Jasminum officinale)
forsythia (Forsythia × intermedia)
[...]

❦  Plantaginaceae
linaire (Linaria vulgaris)
digitale laineuse (Digitalis lanata)
plantain, grand (Plantago major)
véronique petit-chêne (Veronica chamaedrys)
plantain moyen (Plantago media)
[...]

❦  Scrophulariaceae
scrofulaire noueuse (Scrophularia nodosa)
buddléia à feuilles alternes (Buddleja alternifolia)
buddléia de Lindley (Buddleja lindleyana)
buddléia (Buddleja davidii)
bouillon blanc (Verbascum thapsus)

❦  Lamiaceae
sauge officinale (Salvia officinalis)
épiaire des bois (Stachys sylvatica)
cataire (Nepeta cataria)
serpolet (Thymus serpyllum)
sauge des prés (Salvia pratensis)
[...]

❦  Paulowniaceae
paulownia (Paulownia tomentosa)

❦  Lentibulariaceae
utriculaire commune (Utricularia vulgaris)

❦  Acanthaceae
acanthe (Acanthus mollis)

❦  Bignoniaceae
bignone (Campsis grandiflora)
catalpa (Catalpa bignonioides)

❦  Verbenaceae
verveine hastée (Verbena hastata)
verveine officinale (Verbena officinalis)
verveine odorante (Aloysia triphylla)
verveine rugueuse (Verbena rigida)
verveine couvre-sol (Verbena corymbosa)
[...]

❦  Orobanchaceae

Laurales

❦  Lauraceae
laurier sauce (Laurus nobilis)

Liliales

❦  Colchicaceae
colchique d’automne (Colchicum multiflorum)

❦  Liliaceae
tulipe humilis (Tulipa humilis)
lis (Lilium bulbiferum)
fritillaire impériale (Fritillaria imperialis)
fritillaire pintade (Fritillaria meleagris)
tulipe des bois (Tulipa sylvestris)

Magnoliales

❦  Magnoliaceae
tulipier de Virginie (Liriodendron tulipifera)
magnolia étoilé (Magnolia stellata)
magnolia (Magnolia × soulangeana)
magnolia à grandes fleurs (Magnolia grandiflora)

Malpighiales

❦  Euphorbiaceae
ricin (Ricinus communis)
euphorbe des bois (Euphorbia amygdaloides)
mercuriale vivace (Mercurialis perennis)
euphorbe epithymoides (Euphorbia polychroma)
euphorbe petit-cyprès (Euphorbia cyparissias)
[...]

❦  Passifloraceae
passiflore (Passiflora incarnata)

❦  Salicaceae
saule pourpre (Salix purpurea)
peuplier noir (Populus nigra)
saule blanc (Salix alba)
saule marsault (Salix caprea)
tremble (Populus tremula)
[...]

❦  Violaceae
violette des marais (Viola palustris)
violette odorante (Viola odorata)
pensée sauvage (Viola tricolor)

❦  Linaceae
lin_ usuel (Linum usitatissimum)
lin_ vivace (Linum bienne)

❦  Hypericaceae
millepertuis perforé (Hypericum perforatum)
millepertuis à grandes fleurs (Hypericum calycinum)

Malvales

❦  Malvaceae
abutilon de Théophraste (Abutilon theophrasti)
rose trémière (Alcea rosea)
lavatère arbustive (Lavatera arborea)
gombo (Abelmoschus esculentum)
mauve alcée (Malva alcea)
[...]

❦  Thymelaeaceae
daphné (bois-gentil) (Daphne mezereum)

❦  Cistaceae
hélianthème commun (Helianthemum nummularium)

Myrtales

❦  Lythraceae
salicaire (Lythrum salicaria)

❦  Onagraceae
épilobe en épi (Epilobium angustifolium)
onagre à grandes fleurs (Oenothera glazioviana)
fuchsia de Magellan (Fuchsia magellanica)
onagre (Oenothera biennis)
gaura (Oenothera lindheimeri)
[...]

Nymphaeales

❦  Nymphaeaceae
nénufar blanc (Nymphaea alba)
nénufar jaune (Nuphar lutea)

Oxalidales

❦  Oxalidaceae
oxalis petite oseille (Oxalis acetosella)

Pinales

❦  Cupressaceae
cyprès de Leyland (Cuprocyparis leylandii)
cyprès (Cupressus sempervirens)
thuya (Thuja plicata)
genévrier (Juniperus communis)

❦  Taxaceae
if (Taxus baccata)

❦  Pinaceae
sapin pectiné (Abies alba)
mélèze (Larix decidua)
épicéa (Picea abies)
pin sylvestre (Pinus sylvestris)

Piperales

❦  Aristolochiaceae

Poales

❦  Typhaceae
rubanier dressé (Sparganium erectum)
massette à feuilles étroites (Typha angustifolia)
massette à feuilles larges (Typha latifolia)

❦  Juncaceae
jonc glauque (Juncus inflexus)
jonc épars (Juncus effusus)

❦  Cyperaceae
jonc des tonneliers (Schoenoplectus lacustris)
linaigrette engainante (Eriophorum vaginatum)
laiche de Buchanan (Carex buchananii)
laiche pendante (Carex pendula)
scirpe des marais (Eleocharis palustris)
[...]

❦  Poaceae
chiendent (Elytrigia repens)
dactyle aggloméré (Dactylis glomerata)
avoine (Avena sativa)
amourette annuelle (Briza maxima)
maïs (Zea_ mays)
[...]

Polypodiales

❦  Cystopteridaceae
capillaire blanc (Cystopteris fragilis)
polypode dryoptère (Gymnocarpium dryopteris)
polypode de Robert (Gymnocarpium robertianum)

❦  Aspleniaceae
cétérach officinal (Asplenium ceterach)
asplénium noir (Asplenium adiantum-nigrum)
scolopendre (Asplenium scolopendrium)
capillaire des murailles (Asplenium trichomanes)
rue des murailles (Asplenium ruta-muraria)
[...]

❦  Woodsiaceae
❦  Athyriaceae
fougère femelle (Athyrium filix-femina)

❦  Dryopteridaceae
dryoptéris à crêtes (Dryopteris cristata)
dryoptéris dilaté (Dryopteris dilatata)
fougère mâle (Dryopteris filix-mas)
dryoptéris de la Chartreuse (Dryopteris carthusiana)
polystic à aiguillons (Polystichum aculeatum)
[...]

❦  Thelypteridaceae
fougère des marais (Thelypteris palustris)
phégoptéris vulgaire (Phegopteris connectilis)
oréoptéris (Oreopteris limbosperma)

❦  Blechnaceae
blechne (Struthiopteris spicant)

❦  Dennstaedtiaceae
fougère aigle (Pteridium aquilinum)

Proteales

❦  Platanaceae
platane commun (Platanus × hispanica)

Ranunculales

❦  Papaveraceae
coeur de Marie (Dicentra spectabilis)
pavot d’Orient (Papaver orientale)
chélidoine (Chelidonium majus)
fumeterre (Fumaria officinalis)
coquelicot argèmone (Papaver argemone)
[...]

❦  Berberidaceae
épimède (Epimedium pinnatum)
mahonia (Berberis aquifolium)
épine-vinette (Berberis vulgaris)

❦  Ranunculaceae
clématite (vigne blanche) (Clematis vitalba)
anémone fausse-renoncule (Anemone ranunculoides)
goutte de sang (Adonis annua)
cierge d’argent (Actaea racemosa)
aconit napel (Aconitum napellus)
[...]

Rosales

❦  Rosaceae
poirier (Pyrus communis)
spirée de Van Houtte (Spiraea × vanhouttei)
merisier (Prunus avium)
pêcher (Prunus persica)
cerisier noir (Prunus serotina)
[...]

❦  Elaeagnaceae
olivier de Bohème (Elaeagnus angustifolia)
argousier (Hippophae rhamnoides)

❦  Rhamnaceae
nerprun purgatif (Rhamnus cathartica)
bourdaine (Frangula dodonei)
céanothe (Ceanothus × delilianus)

❦  Ulmaceae
orme de montagne (Ulmus glabra)
orme champêtre (Ulmus minor)
orme lisse (Ulmus laevis)

❦  Cannabaceae
chanvre (Cannabis sativa)
houblon (Humulus lupulus)

❦  Urticaceae
pariétaire de Judée (Parietaria judaica)
ortie (Urtica dioica)
ortie brulante (Urtica urens)

Salviniales

❦  Salviniaceae
azolle fausse-fougère (Azolla filiculoides)

Santalales

❦  Santalaceae
gui_ (Viscum album)

Sapindales

❦  Anacardiaceae
sumac des corroyeurs (Rhus coriaria)
arbre à perruques (Rhus coggygria)
sumac amarante (Rhus typhina)

❦  Sapindaceae
érable sycomore (Acer pseudoplatanus)
marronnier (Aesculus hippocastaneum)
érable champêtre (Acer campestre)
érable plane (Acer platanoides)

❦  Rutaceae
rue officinale (Ruta graveolens)

❦  Simaroubaceae
ailante (Ailanthus altissima)

Saxifragales

❦  Paeoniaceae
pivoine (Paeonia lactiflora)

❦  Hamamelidaceae
hamamélis de Virginie (Hamamelis virginiana)
hamamélis mou (Hamamelis mollis)

❦  Grossulariaceae
cassissier (Ribes nigrum)
groseillier (Ribes rubrum)
groseillier à maquereau (Ribes uva-crispa)
casseillier (Ribes × nidigrolaria)
groseillier à fleurs (Ribes sanguineum)

❦  Saxifragaceae
perce-pierre (Saxifraga tridactylites)
bergénia (Bergenia crassifolia)
deutzia (Deutzia gracilis)
heuchère (désespoir du peintre) (Heuchera americana)
saxifrage granulé (Saxifraga granulata)

❦  Crassulaceae
orpin blanc (Sedum album)
joubarbe des montagnes (Sempervivum montanum)
orpin du Kamtchatka (Sedum kamtschaticum)
orpin des rochers (Sedum rupestre)
joubarbe à grandes fleurs (Sempervivum grandiflorum)
[...]

❦  Haloragaceae
myriophylle à épis (Myriophyllum spicatum)

Solanales

❦  Convolvulaceae
liseron des champs (Convolvulus arvensis)
volubilis (Ipomoea purpurea)
patate douce (Ipomoea batatas)
liseron des haies (Calystegia sepium)

❦  Solanaceae
morelle noire (Solanum nigrum)
piment (Capsicum annuum)
jusquiame (Hyoscyamus niger)
poivron (Capsicum annuum)
tomate (Solanum lycopersicum)
[...]

Vitales

❦  Vitaceae
vigne vierge (Ampelopsis brevipedunculata)
vigne vierge (vraie) (Parthenocissus quinquefolia)
vigne (Vitis vinifera)

Zingiberales

❦  Cannaceae
canna (Canna indica)

❦  Zingiberaceae
curcuma (Curcuma longa)

[1Science de la classification.