Accueil > Mots-clés > familles botaniques (selon AGP IV & PPG I)

familles botaniques (selon AGP IV & PPG I) : classement par ordres

Classification phylogénétique botanique des angiospermes (plantes « à fleurs ») et Classification des ptéridophytes (lycophytes et fougères)

L’observation des organes de reproduction est à la base de la classification « classique ». Pendant longtemps, la recherche n’a que peu modifié celle-ci, aboutissement des connaissances botaniques. L’apport récent des techniques d’études de l’ADN (lui-même n’est connu que depuis quelques décennies) a bouleversé la cladistique [1] et amené de passionnantes remises en cause de la classification du vivant. Une autre page recense toujours l’ancienne classification des familles dont l’utilisation est encore très répandue.

Sur l’Angiosperms Phylogeny Group III (édition 2009), voir la Classification_APG III sur Wikipédia anglophone.

Les familles botaniques de l’Europe occidentale sont souvent moins diversifiées que les mêmes familles présentes dans le reste de l’Hémisphère Nord.

Les glaciations ont plusieurs fois repoussé les plantes vers le Sud dans des espaces refuges assez réduits. Les reconquêtes entre les périodes glaciaires se font donc à partir d’un patrimoine appauvri, au contraire des régions de l’Amérique du Nord et de l’Asie du Nord-Est dont l’arrière pays immense et très varié a été moins couvert par les glaces. Aussi, ces régions ont pu mieux préserver et diversifier leurs espèces. De même pour les espèces communes à ces zones et à l’Europe occidentale, la diversité génétique a pu y être mieux préservée.

Une quatrième version de la classification est depuis parue et suivie ici, l’APG IV (2016) :
Wikipédia francophone
Wikipédia anglophone

Sur le PPG I (2016) du Pteridophyte Phylogeny Group, voir : https://fr.wikipedia.org/wiki/Pteridophyte_Phylogeny_Group

Le Pteridophyte Phylogeny Group, ou PPG, est un groupe international informel de botanistes systématiciens qui collaborent pour établir un consensus sur la classification des ptéridophytes (lycophytes et fougères) qui reflète les connaissances sur les relations entre les plantes découvertes par des études phylogénétiques. En 2016, le groupe a publié une classification des ptéridophytes existants, appelée « PPG I ». L’article comptait 94 auteurs (26 principaux et 68 supplémentaires). [consulté en décembre 2021]

et sa source : https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/jse.12229


Acorales

❦  Acoraceae
acore (Acorus calamus)

Alismatales

❦  Araceae
calla des marais (Calla palustris)
gouet tacheté (Arum maculatum)
arum d’Italie (Arum italicum)

❦  Alismataceae
sagittaire (Sagittaria sagittifolia)
plantain d’eau (Alisma plantago-aquatica)

❦  Butomaceae
butome (Butomus umbellatus)

❦  Hydrocharitaceae
aloès d’eau (Stratiotes aloides)
morène des grenouilles (Hydrocharis morsus-ranae)

❦  Potamogetonaceae
potamot nageant (Potamogeton natans)

Apiales

❦  Araliaceae
éleuthérocoque (Eleutherococcus senticosus)
écuelle d’eau (Hydrocotyle vulgaris)
lierre (Hedera helix)
ginseng (Panax ginseng)

❦  Apiaceae
oenanthe fistuleuse (Oenanthe fistulosa)
coriandre (Coriandrum sativum)
berce (Heracleum sphondylium)
livêche (Levisticum officinale)
panicaut (Eryngium campestre)
[...]

Aquifoliales

❦  Aquifoliaceae
houx (Ilex aquifolium)
houx verticillé (Ilex verticillata)

Asparagales

❦  Orchidaceae
orchis négligé (Dactylorhiza praetermissa)
ophrys mouche (Ophrys insectifera)
ophrys abeille (Ophrys apifera)
orchis de Fuchs (Dactylorhiza fuchsii)
limodore à feuilles avortées (Limodorum abortivum)
[...]

❦  Iridaceae
crocus jaune  (Crocus ancyrensis)
iris des jardins (Iris × germanica)
iris de Sibérie (Iris sibirica)
iris faux-acore (Iris pseudoacorus)
crocus d’automne (Crocus speciosus)
[...]

❦  Asparagaceae
muscari à grappe (Muscari neglectum)
muscari à toupet (Muscari comosum)
dame d’onze heures (Ornithogalum umbellatum)
asperge (Asparagus officinalis)

❦  Amaryllidaceae
narcisse des poètes (Narcissus poeticus)
ail (Allium sativum)
ail des ours (Allium ursinum)
perce-neige (Galanthus nivalis)
poireau perpétuel (Allium ampeloprasum)
[...]

❦  Asparagaceae Scilloideae
jacinthe hispanica (Hyacinthoides non-scripta hispanica)
scille (Scilla siberica)
jacinthe des bois (Hyacinthoides non-scripta)

❦  Asparagaceae Nolinoideae
sceau de Salomon odorant (Polygonatum odoratum)
sceau de Salomon multiflore (Polygonatum multiflorum)
muguet (Convallaria majalis)
fragon petit-houx (Ruscus aculeatus)
sceau de Salomon à feuilles verticillées (Polygonatum verticillatum)

❦  Asphodelaceae
hémérocalle fauve (Hemerocallis fulva)
asphodèle blanc (Asphodelus albus)

Asterales

❦  Campanulaceae
campanule pyramidale (Campanula pyramidalis)
campanule agglomérée (à bouquet) (Campanula glomerata)
campanule des Carpathes (Campanula carpatica)
campanule à feuilles rondes (Campanula rotundifolia)
campanule gantelée (Campanula trachelium)
[...]

❦  Menyanthaceae
nénufar, faux (Nymphoides peltata)
trèfle d’eau (Menyanthes trifoliata)

❦  Asteraceae
bident trifoliolé (Bidens tripartita)
achillée millefeuille (Achillea millefolium)
eupatoire chanvrine (Eupatorium cannabinum)
armoise arborescente (Artemisia arborescens)
pâquerette (Bellis perennis)
[...]

Boraginales

❦  Boraginaceae
consoude (grande) (Symphytum officinale)
consoude hérissée (Symphytum asperum)
vipérine (Echium vulgare)
buglosse d’Italie (Anchusa italica)
grémil officinal (Lithospermum officinale)
[...]

Brassicales

❦  Tropaeolaceae
capucine (Tropaeolum majus)

❦  Resedaceae
gaude (Reseda luteola)
réséda (Reseda lutea)

❦  Brassicaceae
navet (Brassica rapa)
pastel (Isatis tinctoria)
drave printanière (Erophila verna)
chou brocoli (Brassica oleracea Italica)
cresson de terre (Barbarea verna)
[...]

Buxales

❦  Buxaceae
buis (Buxus sempervirens)

Caryophyllales

❦  Plumbaginaceae
dentelaire du Cap (Plumbago auriculata)

❦  Polygonaceae
rumex élégant (Rumex pulcher)
rhubarbe (Rheum rhabarbarum)
oseille, petite (Rumex acetosella)
renouée bistorte (Polygonum bistorta)
oseille (Rumex acetosa)
[...]

❦  Caryophyllaceae
céraiste commun (Cerastium fontanum)
compagnon blanc (Silene latifolia)
nielle des blés (Agrostemma githago)
silène enflé (Silene vulgaris)
saponaire (Saponaria officinalis)
[...]

❦  Amaranthaceae
betterave (Beta vulgaris)
épinard (Spinacia oleracea)
arroche-fraise (Blitum capitatum)
poirée (Beta vulgaris cicla)
arroche (Atriplex hortensis)
[...]

❦  Aizoaceae
tétragone (Tetragonia tetragonoides)

❦  Portulacaceae
pourpier (Portulaca oleracea)

❦  Nyctaginaceae

Celastrales

❦  Celastraceae
parnassie des marais (Parnassia palustris)
fusain d’Europe (Euonymus europaeus)

Ceratophyllales

❦  Ceratophyllaceae
cornifle nageant (Ceratophyllum demersum)

Cornales

❦  Cornaceae
cornouiller mâle (Cornus mas)
cornouiller du Canada (Cornus canadensis)
cornouiller blanc (Cornus alba)
cornouiller sanguin (Cornus sanguinea)

❦  Hydrangeaceae
hortensia à feuilles de chêne (Hydrangea quercifolia)
hortensia aspera (Hydrangea aspera)
hortensia grimpant (Hydrangea petiolaris)
seringat (Philadelphus coronarius)
hortensia (Hydrangea macrophylla)
[...]

Cucurbitales

❦  Cucurbitaceae
bryone (Bryonia dioica)
potimarron (Cucurbita maxima var. potimarron)
melon (Cucumis melo)
courgette (Cucurbita pepo)
concombre à confire (Melothria scabra)
[...]

Dipsacales

❦  Adoxaceae
viorne mancienne (Viburnum lantana)
viorne obier (Viburnum opulus)
sureau du Canada (Sambucus canadensis)
viorne bodnantense (Viburnum × bodnantense)
sureau noir (Sambucus nigra)
[...]

❦  Caprifoliaceae
valériane (Valeriana officinalis)
scabieuse du Caucase (Scabiosa caucasica)
weigéla (Weigela florida)
scabieuse colombaire (Scabiosa columbaria)
chèvrefeuille des haies (Lonicera periclymenum)
[...]

Equisetales

❦  Equisetaceae
prêle des rivières (Equisetum fluviatile)
prêle des champs (Equisetum arvense)
prêle des marais (Equisetum palustre)

Ericales

❦  Balsaminaceae
balsamine des jardins (Impatiens balsamina)

❦  Polemoniaceae
polémoine bleue (Polemonium caeruleum)

❦  Primulaceae
primevère acaule (Primula vulgaris)
lysimaque thyrsiflore (Lysimachia thyrsiflora)
lysimaque nummulaire (Lysimachia nummularia)
mouron rouge (Lysimachia arvensis)
lysimaque ponctuée (Lysimachia punctata)
[...]

❦  Actinidiaceae
kiwi (Actinidia deliciosa)

❦  Clethraceae
clèthre à feuilles d’aulne (Clethra alnifolia)

❦  Ericaceae
bruyère tétragone (Erica tetralix)
bruyère cendrée (Erica cinerea)
myrtillier (Vaccinium myrtillus)
callune (Calluna vulgaris)
busserole (Arctostaphylos uva-ursi)
[...]

❦  Theaceae

Fabales

❦  Fabaceae
haricot d’Espagne (Phaseolus coccineus)
mélilot officinal (Trigonella officinalis)
glycine du Japon (Wisteria floribunda)
baguenaudier (Colutea arborescens)
lotier corniculé (Lotus corniculatus)
[...]

Fagales

❦  Fagaceae
châtaignier (Castanea sativa)
chêne pubescent (Quercus pubescens)
chêne pédonculé (Quercus robur)
chêne des marais (Quercus palustris)
hêtre (Fagus sylvatica)
[...]

❦  Juglandaceae
noyer (Juglans regia)
noyer noir (Juglans nigra)

❦  Betulaceae
aulne de Corse (Alnus cordata)
charme (Carpinus betulus)
noisetier (Corylus avellana)
bouleau verruqueux (Betula pendula)
noisetier de Byzance (Corylus colurna)
[...]

Garryales

❦  Garryaceae
aucuba (Aucuba japonica)

Gentianales

❦  Rubiaceae
aspérule odorante (Galium odoratum)
caille-lait jaune (Galium verum)
garance voyageuse (Rubia peregrina)
gardénia (Gardenia jasminoides)
gaillet gratteron (Galium aparine)
[...]

❦  Gentianaceae
gentiane jaune (Gentiana lutea)
centaurée, petite (Centaurium erythraea)

❦  Apocynaceae
apocyne chanvrin (Apocynum cannabinum)
pervenche (Vinca minor)

Geraniales

❦  Geraniaceae
érodium à feuilles de ciguë (Erodium cicutarium)
érodium bec-de-cigogne (Erodium ciconium)
géranium des marais (Geranium palustre)
géranium à feuilles rondes (Geranium rotundifolium)
géranium à feuilles découpées (Geranium dissectum)
[...]

Ginkgoales

❦  Ginkgoaceae
ginkgo (Ginkgo biloba)

Lamiales

❦  Oleaceae
forsythia (Forsythia × intermedia)
troène (Ligustrum vulgare)
lilas (Syringa vulgaris)
jasmin d’hiver (Jasminum nudiflorum)
jasmin officinal (Jasminum officinale)
[...]

❦  Plantaginaceae
plantain corne-de-cerf (Plantago coronopus)
plantain, grand (Plantago major)
ruine de Rome (Cymbalaria muralis)
digitale (Digitalis purpurea)
digitale jaune (Digitalis lutea)
[...]

❦  Scrophulariaceae
buddléia (Buddleja davidii)
bouillon blanc (Verbascum thapsus)
buddléia à feuilles alternes (Buddleja alternifolia)
scrofulaire noueuse (Scrophularia nodosa)
buddléia de Lindley (Buddleja lindleyana)

❦  Lamiaceae
menthe pouliot (Mentha pulegium)
ballote fétide (Ballota nigra)
thym (Thymus vulgaris)
sarriette des jardins (Satureja hortensis)
monarde (Monarda didyma)
[...]

❦  Paulowniaceae
paulownia (Paulownia tomentosa)

❦  Lentibulariaceae
utriculaire commune (Utricularia vulgaris)

❦  Acanthaceae
acanthe (Acanthus mollis)

❦  Bignoniaceae
bignone (Campsis grandiflora)
catalpa (Catalpa bignonioides)

❦  Verbenaceae
verveine officinale (Verbena officinalis)
verveine odorante (Aloysia triphylla)
lantana arbuste (Lantana camara)
verveine des jardins (Verbena × hybrida)
verveine hastée (Verbena hastata)
[...]

❦  Orobanchaceae

Laurales

❦  Lauraceae
laurier sauce (Laurus nobilis)

Liliales

❦  Colchicaceae
colchique d’automne (Colchicum multiflorum)

❦  Liliaceae
tulipe humilis (Tulipa humilis)
lis (Lilium bulbiferum)
fritillaire impériale (Fritillaria imperialis)
tulipe des bois (Tulipa sylvestris)
fritillaire pintade (Fritillaria meleagris)

Magnoliales

❦  Magnoliaceae
magnolia (Magnolia × soulangeana)
tulipier de Virginie (Liriodendron tulipifera)
magnolia à grandes fleurs (Magnolia grandiflora)
magnolia étoilé (Magnolia stellata)

Malpighiales

❦  Euphorbiaceae
euphorbe epithymoides (Euphorbia polychroma)
euphorbe des bois (Euphorbia amygdaloides)
euphorbe petit-cyprès (Euphorbia cyparissias)
mercuriale vivace (Mercurialis perennis)
euphorbe des marais (Euphorbia palustris)
[...]

❦  Passifloraceae
passiflore (Passiflora incarnata)

❦  Salicaceae
saule blanc (Salix alba)
osier des vanniers (Salix viminalis)
saule à trois étamines (Salix triandra)
saule marsault (Salix caprea)
tremble (Populus tremula)
[...]

❦  Violaceae
violette des marais (Viola palustris)
pensée sauvage (Viola tricolor)
violette odorante (Viola odorata)

❦  Linaceae
lin_ usuel (Linum usitatissimum)
lin_ vivace (Linum bienne)

❦  Hypericaceae
millepertuis perforé (Hypericum perforatum)
millepertuis à grandes fleurs (Hypericum calycinum)

Malvales

❦  Malvaceae
tilleul à petites feuilles (Tilia cordata)
guimauve (Althaea officinalis)
lavatère arbustive (Lavatera arborea)
rose trémière (Alcea rosea)
mauve alcée (Malva alcea)
[...]

❦  Thymelaeaceae
daphné (bois-gentil) (Daphne mezereum)

❦  Cistaceae
hélianthème commun (Helianthemum nummularium)

Myrtales

❦  Lythraceae
salicaire (Lythrum salicaria)

❦  Onagraceae
circée de Lutèce (Circaea lutetiana)
gaura (Oenothera lindheimeri)
fuchsia de Magellan (Fuchsia magellanica)
onagre à grandes fleurs (Oenothera glazioviana)
épilobe en épi (Epilobium angustifolium)
[...]

Nymphaeales

❦  Nymphaeaceae
nénufar jaune (Nuphar lutea)
nénufar blanc (Nymphaea alba)

Oxalidales

❦  Oxalidaceae
oxalis petite oseille (Oxalis acetosella)

Pinales

❦  Cupressaceae
thuya (Thuja plicata)
cyprès de Leyland (Cuprocyparis leylandii)
genévrier (Juniperus communis)
cyprès (Cupressus sempervirens)

❦  Taxaceae
if (Taxus baccata)

❦  Pinaceae
pin sylvestre (Pinus sylvestris)
épicéa (Picea abies)
sapin pectiné (Abies alba)
mélèze (Larix decidua)

Piperales

❦  Aristolochiaceae

Poales

❦  Typhaceae
rubanier dressé (Sparganium erectum)
massette à feuilles larges (Typha latifolia)
massette à feuilles étroites (Typha angustifolia)

❦  Juncaceae
jonc épars (Juncus effusus)
jonc glauque (Juncus inflexus)

❦  Cyperaceae
laiche de Buchanan (Carex buchananii)
jonc des tonneliers (Schoenoplectus lacustris)
linaigrette à feuilles étroites (Eriophorum angustifolium)
laiche faux-souchet (Carex pseudocyperus)
scirpe des marais (Eleocharis palustris)
[...]

❦  Poaceae
roseau (Phragmites australis)
bambou ( bambous : plusieurs genres et espèces)
orge (Hordeum vulgare)
fétuque élevée (Festuca arundinacea)
blé_ (Triticum aestivum)
[...]

Polypodiales

❦  Cystopteridaceae
polypode de Robert (Gymnocarpium robertianum)
capillaire blanc (Cystopteris fragilis)
polypode dryoptère (Gymnocarpium dryopteris)

❦  Aspleniaceae
capillaire des murailles (Asplenium trichomanes)
doradille du Nord (Asplenium septentrionale)
rue des murailles (Asplenium ruta-muraria)
scolopendre (Asplenium scolopendrium)
asplénium noir (Asplenium adiantum-nigrum)
[...]

❦  Woodsiaceae
❦  Athyriaceae
fougère femelle (Athyrium filix-femina)

❦  Dryopteridaceae
dryoptéris à crêtes (Dryopteris cristata)
polypode intermédiaire (Polypodium interjectum)
fougère mâle (Dryopteris filix-mas)
dryoptéris voisin (Dryopteris affinis)
polystic à soies (Polystichum setiferum)
[...]

❦  Thelypteridaceae
fougère des marais (Thelypteris palustris)
phégoptéris vulgaire (Phegopteris connectilis)
oréoptéris (Oreopteris limbosperma)

❦  Blechnaceae
blechne (Struthiopteris spicant)

❦  Dennstaedtiaceae
fougère aigle (Pteridium aquilinum)

Proteales

❦  Platanaceae
platane commun (Platanus × hispanica)

Ranunculales

❦  Papaveraceae
pavot de Californie (Eschscholzia californica)
coeur de Marie (Dicentra spectabilis)
fumeterre (Fumaria officinalis)
pavot d’Orient (Papaver orientale)
chélidoine (Chelidonium majus)
[...]

❦  Berberidaceae
épimède (Epimedium pinnatum)
épine-vinette (Berberis vulgaris)
mahonia (Berberis aquifolium)

❦  Ranunculaceae
anémone de Grèce (Anemone blanda)
anémone pulsatille (Anemone pulsatilla)
ancolie (Aquilegia vulgaris)
renoncule aquatique (Ranunculus aquatilis)
douve, grande (Ranunculus lingua)
[...]

Rosales

❦  Rosaceae
cognassier du Japon (Chaenomeles japonica)
cotonéaster damnéri (Cotoneaster dammeri)
potentille ansérine (Potentilla anserina)
alchémille (Alchemilla vulgaris)
cormier (Sorbus domestica)
[...]

❦  Elaeagnaceae
olivier de Bohème (Elaeagnus angustifolia)
argousier (Hippophae rhamnoides)

❦  Rhamnaceae
céanothe (Ceanothus × delilianus)
bourdaine (Frangula dodonei)
nerprun purgatif (Rhamnus cathartica)

❦  Ulmaceae
orme lisse (Ulmus laevis)
orme de montagne (Ulmus glabra)
orme champêtre (Ulmus minor)

❦  Cannabaceae
chanvre (Cannabis sativa)
houblon (Humulus lupulus)

❦  Urticaceae
ortie (Urtica dioica)
pariétaire de Judée (Parietaria judaica)
ortie brulante (Urtica urens)

Salviniales

❦  Salviniaceae
azolle fausse-fougère (Azolla filiculoides)

Santalales

❦  Santalaceae
gui_ (Viscum album)

Sapindales

❦  Anacardiaceae
arbre à perruques (Rhus coggygria)
sumac des corroyeurs (Rhus coriaria)
sumac amarante (Rhus typhina)

❦  Sapindaceae
érable plane (Acer platanoides)
marronnier (Aesculus hippocastaneum)
érable sycomore (Acer pseudoplatanus)
érable champêtre (Acer campestre)

❦  Rutaceae
rue officinale (Ruta graveolens)

❦  Simaroubaceae
ailante (Ailanthus altissima)

Saxifragales

❦  Paeoniaceae
pivoine (Paeonia lactiflora)

❦  Hamamelidaceae
hamamélis de Virginie (Hamamelis virginiana)
hamamélis mou (Hamamelis mollis)

❦  Grossulariaceae
groseillier à maquereau (Ribes uva-crispa)
groseillier (Ribes rubrum)
groseillier à fleurs (Ribes sanguineum)
casseillier (Ribes × nidigrolaria)
cassissier (Ribes nigrum)

❦  Saxifragaceae
heuchère (désespoir du peintre) (Heuchera americana)
bergénia (Bergenia crassifolia)
saxifrage granulé (Saxifraga granulata)
deutzia (Deutzia gracilis)
perce-pierre (Saxifraga tridactylites)

❦  Crassulaceae
orpin des rochers (Sedum rupestre)
orpin doux (Sedum sexangulare)
orpin du Kamtchatka (Sedum kamtschaticum)
orpin blanc (Sedum album)
orpin des jardins (Sedum spectabile)
[...]

❦  Haloragaceae
myriophylle à épis (Myriophyllum spicatum)

Solanales

❦  Convolvulaceae
patate douce (Ipomoea batatas)
volubilis (Ipomoea purpurea)
liseron des champs (Convolvulus arvensis)
liseron des haies (Calystegia sepium)

❦  Solanaceae
tomate (Solanum lycopersicum)
poivron (Capsicum annuum)
physalis (Physalis alkekengi)
jusquiame (Hyoscyamus niger)
piment (Capsicum annuum)
[...]

Vitales

❦  Vitaceae
vigne vierge (vraie) (Parthenocissus quinquefolia)
vigne (Vitis vinifera)
vigne vierge (Ampelopsis brevipedunculata)

Zingiberales

❦  Cannaceae
canna (Canna indica)

❦  Zingiberaceae
curcuma (Curcuma longa)

[1Science de la classification.