Accueil > Mots-clés > familles botaniques (selon AGP IV & PPG I)

familles botaniques (selon AGP IV & PPG I) : classement par ordres

Classification phylogénétique botanique des angiospermes (plantes « à fleurs ») et Classification des ptéridophytes (lycophytes et fougères)

L’observation des organes de reproduction est à la base de la classification « classique ». Pendant longtemps, la recherche n’a que peu modifié celle-ci, aboutissement des connaissances botaniques. L’apport récent des techniques d’études de l’ADN (lui-même n’est connu que depuis quelques décennies) a bouleversé la cladistique [1] et amené de passionnantes remises en cause de la classification du vivant. Une autre page recense toujours l’ancienne classification des familles dont l’utilisation est encore très répandue.

Sur l’Angiosperms Phylogeny Group III (édition 2009), voir la Classification_APG III sur Wikipédia anglophone.

Les familles botaniques de l’Europe occidentale sont souvent moins diversifiées que les mêmes familles présentes dans le reste de l’Hémisphère Nord.

Les glaciations ont plusieurs fois repoussé les plantes vers le Sud dans des espaces refuges assez réduits. Les reconquêtes entre les périodes glaciaires se font donc à partir d’un patrimoine appauvri, au contraire des régions de l’Amérique du Nord et de l’Asie du Nord-Est dont l’arrière pays immense et très varié a été moins couvert par les glaces. Aussi, ces régions ont pu mieux préserver et diversifier leurs espèces. De même pour les espèces communes à ces zones et à l’Europe occidentale, la diversité génétique a pu y être mieux préservée.

Une quatrième version de la classification est depuis parue et suivie ici, l’APG IV (2016) :
Wikipédia francophone
Wikipédia anglophone

Sur le PPG I (2016) du Pteridophyte Phylogeny Group, voir : https://fr.wikipedia.org/wiki/Pteridophyte_Phylogeny_Group

Le Pteridophyte Phylogeny Group, ou PPG, est un groupe international informel de botanistes systématiciens qui collaborent pour établir un consensus sur la classification des ptéridophytes (lycophytes et fougères) qui reflète les connaissances sur les relations entre les plantes découvertes par des études phylogénétiques. En 2016, le groupe a publié une classification des ptéridophytes existants, appelée « PPG I ». L’article comptait 94 auteurs (26 principaux et 68 supplémentaires). [consulté en décembre 2021]

et sa source : https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/jse.12229


Acorales

❦  Acoraceae
acore (Acorus calamus)

Alismatales

❦  Araceae
calla des marais (Calla palustris)
arum d’Italie (Arum italicum)
gouet tacheté (Arum maculatum)

❦  Alismataceae
plantain d’eau (Alisma plantago-aquatica)
sagittaire (Sagittaria sagittifolia)

❦  Butomaceae
butome (Butomus umbellatus)

❦  Hydrocharitaceae
morène des grenouilles (Hydrocharis morsus-ranae)
aloès d’eau (Stratiotes aloides)

❦  Potamogetonaceae
potamot nageant (Potamogeton natans)

Apiales

❦  Araliaceae
lierre (Hedera helix)
éleuthérocoque (Eleutherococcus senticosus)
ginseng (Panax ginseng)
écuelle d’eau (Hydrocotyle vulgaris)

❦  Apiaceae
carotte sauvage (Daucus carota carota)
anthrisque sauvage (Anthriscus sylvestris)
panicaut (Eryngium campestre)
anis (Pimpinella anisum)
carvi (Carum carvi)
[...]

Aquifoliales

❦  Aquifoliaceae
houx (Ilex aquifolium)
houx verticillé (Ilex verticillata)

Asparagales

❦  Orchidaceae
céphalanthère de Damas (Cephalanthera damasonium)
orchis homme-pendu (Orchis anthropophora)
orchis négligé (Dactylorhiza praetermissa)
orchis moucheron (Gymnadenia conopsea)
limodore à feuilles avortées (Limodorum abortivum)
[...]

❦  Iridaceae
crocus de Naples (Crocus vernus)
safran (Crocus sativus)
iris de Sibérie (Iris sibirica)
crocus d’automne (Crocus speciosus)
crocus de Tommasini (Crocus tommasinianus)
[...]

❦  Asparagaceae
dame d’onze heures (Ornithogalum umbellatum)
muscari à toupet (Muscari comosum)
muscari à grappe (Muscari neglectum)
asperge (Asparagus officinalis)

❦  Amaryllidaceae
ail rocambole (Allium sativum ophioscorodon)
ciboule (Allium fistulosum)
narcisse des poètes (Narcissus poeticus)
perce-neige (Galanthus nivalis)
jonquille (Narcissus pseudonarcissus)
[...]

❦  Asparagaceae Scilloideae
jacinthe hispanica (Hyacinthoides non-scripta hispanica)
jacinthe des bois (Hyacinthoides non-scripta)
scille (Scilla siberica)

❦  Asparagaceae Nolinoideae
sceau de Salomon odorant (Polygonatum odoratum)
sceau de Salomon multiflore (Polygonatum multiflorum)
muguet (Convallaria majalis)
sceau de Salomon à feuilles verticillées (Polygonatum verticillatum)
fragon petit-houx (Ruscus aculeatus)

❦  Asphodelaceae
asphodèle blanc (Asphodelus albus)
hémérocalle fauve (Hemerocallis fulva)

Asterales

❦  Campanulaceae
campanule à feuilles rondes (Campanula rotundifolia)
campanule des Carpathes (Campanula carpatica)
campanule des murailles (Campanula portenschlagiana)
campanule gantelée (Campanula trachelium)
cardinale des marais (Lobelia urens)
[...]

❦  Menyanthaceae
nénufar, faux (Nymphoides peltata)
trèfle d’eau (Menyanthes trifoliata)

❦  Asteraceae
laitue (Lactuca sativa)
cosmos jaune (Cosmos sulphureus)
chardon-Marie (Silybum marianum)
centaurée des montagnes (Centaurea montana)
centaurée scabieuse (Centaurea scabiosa)
[...]

Boraginales

❦  Boraginaceae
myosotis des champs (Myosotis arvensis)
phacélie (Phacelia tanacetifolia)
bourrache (Borago officinalis)
consoude (Symphytum grandiflorum)
consoude (grande) (Symphytum officinale)
[...]

Brassicales

❦  Tropaeolaceae
capucine (Tropaeolum majus)

❦  Resedaceae
réséda (Reseda lutea)
gaude (Reseda luteola)

❦  Brassicaceae
aurinie des rochers (Aurinia saxatilis)
cresson alénois (Lepidium sativum)
navet (Brassica rapa)
chou-fleur (Brassica oleracea botrytis)
giroflée des murailles (Erysimum cheiri)
[...]

Buxales

❦  Buxaceae
buis (Buxus sempervirens)

Caryophyllales

❦  Plumbaginaceae
dentelaire du Cap (Plumbago auriculata)

❦  Polygonaceae
oseille, petite (Rumex acetosella)
persicaire (Polygonum persicaria)
renouée bistorte (Polygonum bistorta)
renouée des haies (Fallopia aubertii)
persicaire amphibie (Polygonum amphibium)
[...]

❦  Caryophyllaceae
mouron des oiseaux (Stellaria media)
silène enflé (Silene vulgaris)
saponaire (Saponaria officinalis)
sagine subulée (Sagina subulata)
oeillet mignardise (Dianthus plumarius)
[...]

❦  Amaranthaceae
poirée (Beta vulgaris cicla)
épinard (Spinacia oleracea)
chénopode blanc (Chenopodium album)
arroche (Atriplex hortensis)
épinard-fraise (Blitum virgatum)
[...]

❦  Aizoaceae
tétragone (Tetragonia tetragonoides)

❦  Portulacaceae
pourpier (Portulaca oleracea)

❦  Nyctaginaceae

Celastrales

❦  Celastraceae
fusain d’Europe (Euonymus europaeus)
parnassie des marais (Parnassia palustris)

Ceratophyllales

❦  Ceratophyllaceae
cornifle nageant (Ceratophyllum demersum)

Cornales

❦  Cornaceae
cornouiller mâle (Cornus mas)
cornouiller sanguin (Cornus sanguinea)
cornouiller blanc (Cornus alba)
cornouiller du Canada (Cornus canadensis)

❦  Hydrangeaceae
seringat (Philadelphus coronarius)
hortensia en panicule (Hydrangea paniculata)
hortensia grimpant (Hydrangea petiolaris)
hortensia aspera (Hydrangea aspera)
hortensia serrata (Hydrangea serrata)
[...]

Cucurbitales

❦  Cucurbitaceae
concombre à confire (Melothria scabra)
potimarron (Cucurbita maxima var. potimarron)
melon (Cucumis melo)
potiron (Cucurbita maxima)
concombre (Cucumis sativus)
[...]

Dipsacales

❦  Adoxaceae
viorne obier (Viburnum opulus)
sureau du Canada (Sambucus canadensis)
yèble (Sambucus ebulus)
viorne bodnantense (Viburnum × bodnantense)
sureau rameux (Sambucus racemosa)
[...]

❦  Caprifoliaceae
scabieuse colombaire (Scabiosa columbaria)
weigéla (Weigela florida)
cardère cultivée (Dipsacus sativus)
symphorine blanche (Symphoricarpos albus)
cardère (Dipsacus fullonum)
[...]

Equisetales

❦  Equisetaceae
prêle des marais (Equisetum palustre)
prêle des rivières (Equisetum fluviatile)
prêle des champs (Equisetum arvense)

Ericales

❦  Balsaminaceae
balsamine des jardins (Impatiens balsamina)

❦  Polemoniaceae
polémoine bleue (Polemonium caeruleum)

❦  Primulaceae
cyclamen coum (Cyclamen coum)
primevère élevée (Primula eliator)
hottonie des marais (Hottonia palustris)
primevère acaule (Primula vulgaris)
primevère officinale (Primula veris)
[...]

❦  Actinidiaceae
kiwi (Actinidia deliciosa)

❦  Clethraceae
clèthre à feuilles d’aulne (Clethra alnifolia)

❦  Ericaceae
andromède (Andromeda polifolia)
myrtillier (Vaccinium myrtillus)
busserole (Arctostaphylos uva-ursi)
bruyère tétragone (Erica tetralix)
bruyère cendrée (Erica cinerea)
[...]

❦  Theaceae

Fabales

❦  Fabaceae
gesse tubéreuse (Lathyrus tuberosus)
févier d’Amérique (Gleditsia triacanthos)
vulnéraire (Anthyllis vulneraria)
trèfle blanc (Trifolium repens)
pois asperge (Tetragonolobus purpureus)
[...]

Fagales

❦  Fagaceae
chêne rouvre/sessile (Quercus petraea)
chêne des marais (Quercus palustris)
hêtre (Fagus sylvatica)
chêne pubescent (Quercus pubescens)
châtaignier (Castanea sativa)
[...]

❦  Juglandaceae
noyer noir (Juglans nigra)
noyer (Juglans regia)

❦  Betulaceae
charme (Carpinus betulus)
bouleau verruqueux (Betula pendula)
aulne blanc (Alnus incana)
noisetier (Corylus avellana)
bouleau pubescent (Betula pubescens)
[...]

Garryales

❦  Garryaceae
aucuba (Aucuba japonica)

Gentianales

❦  Rubiaceae
garance voyageuse (Rubia peregrina)
gardénia (Gardenia jasminoides)
garance des teinturiers (Rubia tinctorum)
caille-lait jaune (Galium verum)
aspérule odorante (Galium odoratum)
[...]

❦  Gentianaceae
centaurée, petite (Centaurium erythraea)
gentiane jaune (Gentiana lutea)

❦  Apocynaceae
pervenche (Vinca minor)
apocyne chanvrin (Apocynum cannabinum)

Geraniales

❦  Geraniaceae
érodium bec-de-cigogne (Erodium ciconium)
géranium mou (Geranium molle)
géranium macrorrhizum (Geranium macrorrhizum)
érodium à feuilles de ciguë (Erodium cicutarium)
géranium à feuilles découpées (Geranium dissectum)
[...]

Ginkgoales

❦  Ginkgoaceae
ginkgo (Ginkgo biloba)

Lamiales

❦  Oleaceae
jasmin d’hiver (Jasminum nudiflorum)
forsythia (Forsythia × intermedia)
jasmin officinal (Jasminum officinale)
troène (Ligustrum vulgare)
frêne (Fraxinus excelsior)
[...]

❦  Plantaginaceae
véronique en épis (Veronica spicata)
véronique petit-chêne (Veronica chamaedrys)
digitale laineuse (Digitalis lanata)
plantain lancéolé (Plantago lanceolata)
plantain, grand (Plantago major)
[...]

❦  Scrophulariaceae
bouillon blanc (Verbascum thapsus)
buddléia de Lindley (Buddleja lindleyana)
buddléia à feuilles alternes (Buddleja alternifolia)
scrofulaire noueuse (Scrophularia nodosa)
buddléia (Buddleja davidii)

❦  Lamiaceae
brunelle (Prunella vulgaris)
agastache fenouil (Agastache foeniculum)
menthe aquatique (Mentha aquatica)
lycope (Lycopus europaeus)
agripaume (Leonurus cardiaca)
[...]

❦  Paulowniaceae
paulownia (Paulownia tomentosa)

❦  Lentibulariaceae
utriculaire commune (Utricularia vulgaris)

❦  Acanthaceae
acanthe (Acanthus mollis)

❦  Bignoniaceae
catalpa (Catalpa bignonioides)
bignone (Campsis grandiflora)

❦  Verbenaceae
verveine odorante (Aloysia triphylla)
lantana rampant (Lantana montevidensis)
verveine hastée (Verbena hastata)
verveine officinale (Verbena officinalis)
verveine de Buenos Aires (Verbena bonariensis)
[...]

❦  Orobanchaceae

Laurales

❦  Lauraceae
laurier sauce (Laurus nobilis)

Liliales

❦  Colchicaceae
colchique d’automne (Colchicum multiflorum)

❦  Liliaceae
tulipe humilis (Tulipa humilis)
fritillaire pintade (Fritillaria meleagris)
fritillaire impériale (Fritillaria imperialis)
lis (Lilium bulbiferum)
tulipe des bois (Tulipa sylvestris)

Magnoliales

❦  Magnoliaceae
magnolia étoilé (Magnolia stellata)
magnolia (Magnolia × soulangeana)
magnolia à grandes fleurs (Magnolia grandiflora)
tulipier de Virginie (Liriodendron tulipifera)

Malpighiales

❦  Euphorbiaceae
euphorbe des marais (Euphorbia palustris)
ricin (Ricinus communis)
euphorbe epithymoides (Euphorbia polychroma)
euphorbe petit-cyprès (Euphorbia cyparissias)
euphorbe des bois (Euphorbia amygdaloides)
[...]

❦  Passifloraceae
passiflore (Passiflora incarnata)

❦  Salicaceae
peuplier blanc (Populus alba)
osier des vanniers (Salix viminalis)
saule marsault (Salix caprea)
saule blanc (Salix alba)
tremble (Populus tremula)
[...]

❦  Violaceae
violette des marais (Viola palustris)
pensée sauvage (Viola tricolor)
violette odorante (Viola odorata)

❦  Linaceae
lin_ vivace (Linum bienne)
lin_ usuel (Linum usitatissimum)

❦  Hypericaceae
millepertuis à grandes fleurs (Hypericum calycinum)
millepertuis perforé (Hypericum perforatum)

Malvales

❦  Malvaceae
abutilon de Théophraste (Abutilon theophrasti)
tilleul de Hollande (Tilia × europaea)
tilleul à grandes feuilles (Tilia platyphyllos)
mauve sylvestre (Malva sylvestris)
lavatère arbustive (Lavatera arborea)
[...]

❦  Thymelaeaceae
daphné (bois-gentil) (Daphne mezereum)

❦  Cistaceae
hélianthème commun (Helianthemum nummularium)

Myrtales

❦  Lythraceae
salicaire (Lythrum salicaria)

❦  Onagraceae
onagre (Oenothera biennis)
épilobe hérissé (Epilobium hirsutum)
gaura (Oenothera lindheimeri)
fuchsia de Magellan (Fuchsia magellanica)
onagre à grandes fleurs (Oenothera glazioviana)
[...]

Nymphaeales

❦  Nymphaeaceae
nénufar jaune (Nuphar lutea)
nénufar blanc (Nymphaea alba)

Oxalidales

❦  Oxalidaceae
oxalis petite oseille (Oxalis acetosella)

Pinales

❦  Cupressaceae
cyprès (Cupressus sempervirens)
cyprès de Leyland (Cuprocyparis leylandii)
genévrier (Juniperus communis)
thuya (Thuja plicata)

❦  Taxaceae
if (Taxus baccata)

❦  Pinaceae
sapin pectiné (Abies alba)
mélèze (Larix decidua)
épicéa (Picea abies)
pin sylvestre (Pinus sylvestris)

Piperales

❦  Aristolochiaceae

Poales

❦  Typhaceae
rubanier dressé (Sparganium erectum)
massette à feuilles étroites (Typha angustifolia)
massette à feuilles larges (Typha latifolia)

❦  Juncaceae
jonc épars (Juncus effusus)
jonc glauque (Juncus inflexus)

❦  Cyperaceae
linaigrette engainante (Eriophorum vaginatum)
laiche des rives (Carex riparia)
jonc des tonneliers (Schoenoplectus lacustris)
linaigrette à feuilles étroites (Eriophorum angustifolium)
laiche de Buchanan (Carex buchananii)
[...]

❦  Poaceae
dactyle aggloméré (Dactylis glomerata)
vulpin genouillé (Alopecurus geniculatus)
orge (Hordeum vulgare)
blé_ (Triticum aestivum)
brome des toits (Bromus tectorum)
[...]

Polypodiales

❦  Cystopteridaceae
polypode de Robert (Gymnocarpium robertianum)
polypode dryoptère (Gymnocarpium dryopteris)
capillaire blanc (Cystopteris fragilis)

❦  Aspleniaceae
asplénium noir (Asplenium adiantum-nigrum)
rue des murailles (Asplenium ruta-muraria)
scolopendre (Asplenium scolopendrium)
capillaire des murailles (Asplenium trichomanes)
doradille du Nord (Asplenium septentrionale)
[...]

❦  Woodsiaceae
❦  Athyriaceae
fougère femelle (Athyrium filix-femina)

❦  Dryopteridaceae
polystic à aiguillons (Polystichum aculeatum)
dryoptéris dilaté (Dryopteris dilatata)
dryoptéris à crêtes (Dryopteris cristata)
fougère mâle (Dryopteris filix-mas)
dryoptéris voisin (Dryopteris affinis)
[...]

❦  Thelypteridaceae
phégoptéris vulgaire (Phegopteris connectilis)
oréoptéris (Oreopteris limbosperma)
fougère des marais (Thelypteris palustris)

❦  Blechnaceae
blechne (Struthiopteris spicant)

❦  Dennstaedtiaceae
fougère aigle (Pteridium aquilinum)

Proteales

❦  Platanaceae
platane commun (Platanus × hispanica)

Ranunculales

❦  Papaveraceae
pavot de Californie (Eschscholzia californica)
coquelicot argèmone (Papaver argemone)
fumeterre (Fumaria officinalis)
pavot d’Orient (Papaver orientale)
chélidoine (Chelidonium majus)
[...]

❦  Berberidaceae
épimède (Epimedium pinnatum)
épine-vinette (Berberis vulgaris)
mahonia (Berberis aquifolium)

❦  Ranunculaceae
anémone des bois (Anemone nemorosa)
douve, petite (Ranunculus flammula)
goutte de sang (Adonis annua)
renoncule aquatique (Ranunculus aquatilis)
anémone pulsatille (Anemone pulsatilla)
[...]

Rosales

❦  Rosaceae
rosier multiflore (Rosa multiflora)
rosier rugueux (Rosa rugosa)
sorbier des oiseleurs (Sorbus aucuparia)
aubépine à feuilles de prunier (Crataegus prunifolia)
cerisier noir (Prunus serotina)
[...]

❦  Elaeagnaceae
olivier de Bohème (Elaeagnus angustifolia)
argousier (Hippophae rhamnoides)

❦  Rhamnaceae
bourdaine (Frangula dodonei)
céanothe (Ceanothus × delilianus)
nerprun purgatif (Rhamnus cathartica)

❦  Ulmaceae
orme champêtre (Ulmus minor)
orme lisse (Ulmus laevis)
orme de montagne (Ulmus glabra)

❦  Cannabaceae
chanvre (Cannabis sativa)
houblon (Humulus lupulus)

❦  Urticaceae
ortie (Urtica dioica)
ortie brulante (Urtica urens)
pariétaire de Judée (Parietaria judaica)

Salviniales

❦  Salviniaceae
azolle fausse-fougère (Azolla filiculoides)

Santalales

❦  Santalaceae
gui_ (Viscum album)

Sapindales

❦  Anacardiaceae
sumac amarante (Rhus typhina)
arbre à perruques (Rhus coggygria)
sumac des corroyeurs (Rhus coriaria)

❦  Sapindaceae
érable champêtre (Acer campestre)
érable sycomore (Acer pseudoplatanus)
marronnier (Aesculus hippocastaneum)
érable plane (Acer platanoides)

❦  Rutaceae
rue officinale (Ruta graveolens)

❦  Simaroubaceae
ailante (Ailanthus altissima)

Saxifragales

❦  Paeoniaceae
pivoine (Paeonia lactiflora)

❦  Hamamelidaceae
hamamélis mou (Hamamelis mollis)
hamamélis de Virginie (Hamamelis virginiana)

❦  Grossulariaceae
groseillier à maquereau (Ribes uva-crispa)
casseillier (Ribes × nidigrolaria)
groseillier (Ribes rubrum)
groseillier à fleurs (Ribes sanguineum)
cassissier (Ribes nigrum)

❦  Saxifragaceae
deutzia (Deutzia gracilis)
heuchère (désespoir du peintre) (Heuchera americana)
saxifrage granulé (Saxifraga granulata)
bergénia (Bergenia crassifolia)
perce-pierre (Saxifraga tridactylites)

❦  Crassulaceae
orpin des rochers (Sedum rupestre)
orpin doux (Sedum sexangulare)
orpin du Kamtchatka (Sedum kamtschaticum)
joubarbe des toits (Sempervivum tectorum)
sédum âcre (Sedum acre)
[...]

❦  Haloragaceae
myriophylle à épis (Myriophyllum spicatum)

Solanales

❦  Convolvulaceae
volubilis (Ipomoea purpurea)
liseron des champs (Convolvulus arvensis)
liseron des haies (Calystegia sepium)
patate douce (Ipomoea batatas)

❦  Solanaceae
piment (Capsicum annuum)
aubergine (Solanum melongena)
pomme de terre (Solanum tuberosum)
jusquiame (Hyoscyamus niger)
tomatillo (Physalis ixocarpa)
[...]

Vitales

❦  Vitaceae
vigne vierge (Ampelopsis brevipedunculata)
vigne vierge (vraie) (Parthenocissus quinquefolia)
vigne (Vitis vinifera)

Zingiberales

❦  Cannaceae
canna (Canna indica)

❦  Zingiberaceae
curcuma (Curcuma longa)

[1Science de la classification.